رسیدن به هفته ۳۷ برای بسیاری از مادران احساس نزدیک‌شدن واقعی به زایمان را ایجاد می‌کند. جنین در این مرحله معمولاً از نظر اندازه و ظاهر بسیار شبیه نوزادی است که بعد از تولد دیده می‌شود و اگر زایمان آغاز شود، دیگر در گروه نوزادان نارس قرار نمی‌گیرد. با این حال، این به معنای پایان کامل رشد جنین نیست. تفاوت مهمی میان «رسیدن به ۳۷ هفته» و «رسیدن به فول‌ترم» وجود دارد؛ کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا، هفته‌های ۳۷ تا ۳۸ هفته و ۶ روز را Early Term و هفته‌های ۳۹ تا ۴۰ هفته و ۶ روز را Full Term طبقه‌بندی می‌کند. دلیل این تفکیک آن است که پیامدهای نوزادی در هفته‌های ۳۷ و ۳۸ با هفته‌های ۳۹ و ۴۰ کاملاً یکسان نیست و رشد مغز و سایر اندام‌ها تا هفته‌های بعد نیز ادامه دارد.
به همین دلیل، در یک بارداری سالم و بدون ضرورت پزشکی، زایمان انتخابی معمولاً پیش از ۳۹ هفته توصیه نمی‌شود. البته اگر بیماری مادر، اختلال رشد جنین، پره‌اکلامپسی یا مشکل دیگری ادامه بارداری را پرخطر کند، پزشک ممکن است تصمیم متفاوتی بگیرد. بنابراین جمله‌ای مانند «جنین در ۳۷ هفتگی کاملاً آماده تولد است» نیاز به دقت دارد؛ جنین در این هفته معمولاً قابلیت زندگی خارج از رحم را دارد، اما ادامه بارداری سالم تا هفته‌های بعد می‌تواند همچنان مزایای تکاملی داشته باشد.
جنین در هفته ۳۷ بارداری چه وضعیتی دارد؟
NHS طول متوسط جنین را در هفته ۳۷ حدود ۴۸٫۶ سانتی‌متر از سر تا پاشنه اعلام می‌کند. وزن دقیق در این مرحله تفاوت زیادی میان بارداری‌ها دارد و بهتر است به‌جای مقایسه با یک عدد ثابت، روند رشد جنین و صدک رشد در سونوگرافی بررسی شود. برآورد وزن با سونوگرافی نیز تخمینی است و خطای اندازه‌گیری دارد؛ بنابراین اینکه یک جنین دقیقاً چند صد گرم کمتر یا بیشتر از یک عدد اینترنتی باشد، به‌تنهایی نشانه مشکل محسوب نمی‌شود.
در این مرحله مقدار بیشتری چربی زیر پوست ذخیره می‌شود و بدن جنین برای حفظ دمای خود پس از تولد آماده‌تر می‌شود. عضلات و سیستم عصبی نیز همچنان در حال تکامل‌اند. ظاهر پوست نسبت به هفته‌های قبل صاف‌تر می‌شود و بسیاری از جنین‌ها به وضعیت سر به پایین رسیده‌اند. NHS گزارش می‌کند که حدود ۹۵ درصد جنین‌ها تا این مرحله سر به پایین قرار گرفته‌اند، هرچند وضعیت نهایی هر جنین باید در معاینه یا بررسی‌های مامایی مشخص شود.
اگر جنین هنوز بریچ یا ته‌نشین باشد، پزشک یا ماما ممکن است درباره گزینه‌های موجود صحبت کند. یکی از روش‌هایی که در برخی بارداری‌ها بررسی می‌شود، چرخاندن خارجی جنین یا ECV است؛ تصمیم درباره انجام این روش به شرایط مادر، جنین، جفت و سابقه بارداری بستگی دارد و برای همه مناسب نیست.
یکی از مهم‌ترین نکات در هفته ۳۷، حرکات جنین است. فضای رحم محدودتر شده و نوع حرکات ممکن است تغییر کند؛ برای مثال، به‌جای چرخش‌های بزرگ، فشار دست و پا یا کشش‌های موضعی بیشتر احساس شود. اما تعداد و الگوی حرکات نباید به‌طور محسوس کاهش پیدا کند. منابع NHS صراحتاً تأکید می‌کنند که جنین نباید در اواخر بارداری به دلیل «کمبود جا» کمتر حرکت کند و حرکات باید تا شروع و حتی طی زایمان ادامه داشته باشند.
اگر حرکات نسبت به الگوی معمول جنین کمتر، ضعیف‌تر یا متفاوت شده‌اند، نباید منتظر روز بعد ماند. همچنین اتکا به نوشیدن آب سرد، خوردن شیرینی یا استفاده از داپلر خانگی برای اطمینان از سلامت جنین توصیه نمی‌شود؛ شنیدن ضربان قلب به‌تنهایی سلامت جنین را تضمین نمی‌کند. ارزیابی حرفه‌ای در چنین شرایطی اهمیت دارد.
تغییرات بدن مادر در هفته ۳۷ بارداری
در هفته ۳۷، پایین‌آمدن سر جنین به داخل لگن می‌تواند باعث تغییر شکل شکم و افزایش احساس فشار در قسمت پایین لگن شود. این اتفاق که گاهی «سبک‌شدن» یا engagement نامیده می‌شود، در بعضی مادران چند هفته قبل از زایمان و در بعضی دیگر هنگام شروع دردهای زایمانی رخ می‌دهد. پایین‌آمدن جنین ممکن است کمی فشار روی دیافراگم را کاهش دهد و نفس‌کشیدن را راحت‌تر کند، اما هم‌زمان فشار بر مثانه را بیشتر کرده و تکرر ادرار را افزایش دهد.
کمردرد، گرفتگی پا، احساس گرما، یبوست، نفخ، هموروئید و اختلال خواب نیز در این هفته شایع هستند. بعضی مادران همچنان سوزش معده و سوءهاضمه دارند، درحالی‌که در بعضی دیگر با پایین‌آمدن جنین این علائم کمی کاهش پیدا می‌کند. شدت این نشانه‌ها از فردی به فرد دیگر متفاوت است و وجود یا نبود آنها پیش‌بینی دقیقی از زمان زایمان ارائه نمی‌دهد.
افزایش ترشحات واژن نیز در اواخر بارداری معمول است. ترشح طبیعی اغلب روشن یا سفیدرنگ و بدون بوی نامطبوع شدید است. خروج توده‌ای ژله‌ای یا مخاطی که گاهی رگه‌های خون دارد می‌تواند همان «show» یا خروج بخشی از پلاگ مخاطی دهانه رحم باشد. این اتفاق ممکن است نشان دهد دهانه رحم در حال تغییر است، اما به این معنا نیست که زایمان حتماً در همان ساعت شروع خواهد شد؛ گاهی چند روز تا شروع زایمان فاصله وجود دارد.
ورم خفیف مچ پا و پاها نیز ممکن است ادامه داشته باشد، اما ورم ناگهانی صورت یا دست‌ها، سردرد مداوم، تغییر دید، درد بالای شکم یا تنگی نفس می‌توانند از نشانه‌های پره‌اکلامپسی باشند. ACOG فشار خون ۱۴۰ روی ۹۰ میلی‌متر جیوه یا بالاتر را از یافته‌های نگران‌کننده در زمینه پره‌اکلامپسی می‌داند. اگر چنین علائمی به‌طور ناگهانی ظاهر شوند، باید سریعاً با پزشک یا مرکز زایمان تماس گرفت.
از نظر عاطفی نیز هفته ۳۷ می‌تواند دوره‌ای پرتنش باشد. انتظار برای زمان زایمان، نگرانی درباره درد، سلامت نوزاد و تغییرات زندگی بعد از تولد ممکن است اضطراب را بیشتر کند. اضطراب خفیف در این مرحله شایع است، اما اگر نگرانی آن‌قدر شدید شود که خواب، غذاخوردن یا عملکرد روزانه را مختل کند، صحبت با پزشک یا ماما ارزشمند است.
تفاوت انقباضات براکستون‌هیکس با درد زایمان در هفته ۳۷
انقباضات براکستون‌هیکس در هفته‌های آخر می‌توانند بیشتر و محسوس‌تر شوند. در این انقباضات، رحم برای مدتی سفت می‌شود و سپس شل می‌شود. معمولاً الگوی منظم و پیشرونده ندارند، فاصله آنها به‌طور مداوم کمتر نمی‌شود و شدتشان مرتب افزایش پیدا نمی‌کند. NHS این انقباضات را «تمرینی» توصیف می‌کند که می‌توانند ناراحت‌کننده باشند اما معمولاً مانند دردهای زایمان پیشرونده نیستند.
درد زایمان واقعی معمولاً الگوی منظم‌تری پیدا می‌کند. انقباض‌ها به‌تدریج قوی‌تر، طولانی‌تر و نزدیک‌تر می‌شوند و با تغییر وضعیت بدن یا استراحت کاملاً متوقف نمی‌شوند. درد می‌تواند از کمر آغاز شود و به جلوی شکم برسد یا به شکل فشار شدید لگنی احساس شود. با پیشرفت زایمان، دهانه رحم نیز تغییر می‌کند؛ تشخیص قطعی این مرحله در برخی موارد نیازمند ارزیابی مامایی است.
NHS توصیه می‌کند اگر انقباض‌ها منظم شده‌اند و حدود هر پنج دقیقه یا زودتر تکرار می‌شوند، با مرکز زایمان یا ماما تماس گرفته شود. البته دستورالعمل دقیق مراجعه ممکن است بر اساس سابقه زایمان، فاصله از بیمارستان، بارداری پرخطر و توصیه مرکز درمانی متفاوت باشد.
از هفته ۳۷ به بعد شروع خودبه‌خودی زایمان دیگر «زایمان زودرس» محسوب نمی‌شود، اما این بدان معنا نیست که هر درد یا انقباض باید نادیده گرفته شود. اگر انقباض‌ها منظم و رو به افزایش‌اند، کیسه آب پاره شده، خونریزی وجود دارد یا حرکت جنین کاهش یافته است، باید با تیم درمان تماس گرفت.
پارگی کیسه آب در هفته ۳۷ چگونه است؟
پارگی کیسه آب همیشه با خروج ناگهانی حجم زیادی از مایع اتفاق نمی‌افتد. در بعضی زنان مایع به‌صورت جریان واضح خارج می‌شود و در بعضی دیگر تنها یک نشت آهسته و مداوم دیده می‌شود. ممکن است تشخیص نشت مایع آمنیوتیک از ادرار یا ترشحات معمول دشوار باشد، بنابراین اگر شک دارید کیسه آب پاره شده است، باید با مرکز زایمان یا پزشک تماس بگیرید.
پس از پارگی کیسه آب، خطر عفونت با گذشت زمان افزایش پیدا می‌کند و تصمیم درباره ادامه انتظار یا القای زایمان به سن بارداری، وضعیت مادر، جنین و نتیجه GBS بستگی دارد. در ۳۷ هفتگی، مدیریت با پارگی زودهنگام کیسه آب در ۳۵ یا ۳۶ هفتگی متفاوت است و باید طبق ارزیابی پزشک انجام شود.
رنگ مایع نیز مهم است. مایع آمنیوتیک اغلب شفاف یا کم‌رنگ است، اما اگر سبز، قهوه‌ای، بدبو یا همراه با خونریزی قابل توجه باشد، باید سریعاً ارزیابی شود. قرار دادن پد بهداشتی می‌تواند به بررسی مقدار و رنگ مایع کمک کند، اما استفاده از تامپون توصیه نمی‌شود.
تست GBS در هفته ۳۷ چه اهمیتی دارد؟
یکی از بررسی‌هایی که معمولاً در همین محدوده زمانی انجام می‌شود، آزمایش استرپتوکوک گروه B یا GBS است. طبق توصیه ACOG، غربالگری روتین GBS باید بین ۳۶ هفته و صفر روز تا ۳۷ هفته و ۶ روز انجام شود. بنابراین اگر این تست هنوز انجام نشده است، هفته ۳۷ یکی از زمان‌های استاندارد برای انجام آن محسوب می‌شود.
GBS باکتری شایعی است که ممکن است بدون ایجاد علامت در دستگاه گوارش یا تناسلی وجود داشته باشد. ACOG گزارش می‌کند حدود یک نفر از هر چهار زن باردار حامل این باکتری هستند، اما تنها تعداد کمی از نوزادان دچار بیماری ناشی از GBS می‌شوند. هدف غربالگری این است که افرادی که حامل باکتری هستند در زمان زایمان آنتی‌بیوتیک مناسب دریافت کنند و خطر عفونت زودرس نوزاد کاهش یابد.
مثبت‌شدن تست به معنای بیماری فعال یا عفونت جنسی نیست و معمولاً نیاز به درمان طولانی‌مدت در دوران بارداری ندارد. در بیشتر موارد، آنتی‌بیوتیک هنگام زایمان تجویز می‌شود. اگر فرد قبلاً نوزادی با بیماری GBS داشته یا در همین بارداری GBS در ادرار او شناسایی شده باشد، ممکن است برنامه مدیریت متفاوت باشد.
آیا در هفته ۳۷ باید فعالیت و ورزش را متوقف کرد؟
اگر بارداری بدون عارضه است و پزشک محدودیتی تعیین نکرده، رسیدن به هفته ۳۷ به‌خودی‌خود دلیل توقف کامل فعالیت بدنی نیست. ACOG برای زنان باردار سالم مجموعاً دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته را توصیه می‌کند. پیاده‌روی یکی از فعالیت‌های مناسب و قابل تنظیم در این مرحله است.
با این حال، هفته ۳۷ زمان شروع تمرین‌های سنگین و ناآشنا نیست. میزان فعالیت باید بر اساس توان مادر، تعادل بدن و وضعیت پزشکی تنظیم شود. درد، خونریزی، نشت مایع، سرگیجه، درد قفسه سینه، تنگی نفس غیرعادی یا انقباضات دردناک و منظم از علائمی هستند که باید فعالیت را متوقف کرده و راهنمایی پزشکی دریافت کرد.
استراحت نیز به اندازه حرکت اهمیت دارد. خستگی در سه‌ماهه سوم شایع است و خواب ممکن است به دلیل فشار شکم، تکرر ادرار و حرکات جنین مختل شود. هدف این نیست که با ورزش زیاد زایمان را «جلو بیندازید». شواهد کافی برای بسیاری از روش‌های خانگی القای زایمان وجود ندارد و برخی روش‌ها نیز می‌توانند خطرناک باشند.
تغذیه در هفته ۳۷ بارداری چگونه باشد؟
در هفته ۳۷ همچنان نیازهای تغذیه‌ای مادر و جنین ادامه دارند و نزدیک‌شدن به زایمان دلیلی برای کم‌کردن شدید غذا یا حذف وعده‌ها نیست. رژیم غذایی متنوع با غلات کامل، میوه و سبزیجات، پروتئین‌های مناسب، لبنیات یا جایگزین‌های غنی‌شده و چربی‌های مفید همچنان پایه تغذیه این دوره است. ACOG تأکید می‌کند که «برای دو نفر خوردن» به معنای دو برابرکردن مقدار غذا نیست، بلکه کیفیت رژیم اهمیت بیشتری دارد.
آهن همچنان برای ساخت گلبول‌های قرمز و پیشگیری از کم‌خونی اهمیت دارد. نیاز توصیه‌شده روزانه در بارداری حدود ۲۷ میلی‌گرم است. کلسیم نیز برای زنان باردار ۱۹ ساله و بالاتر حدود ۱۰۰۰ میلی‌گرم در روز توصیه می‌شود. مکمل‌ها باید طبق برنامه‌ای که پزشک یا ماما تعیین کرده ادامه پیدا کنند و مصرف خودسرانه دوزهای بالا، به‌خصوص آهن یا ویتامین‌های محلول در چربی، مناسب نیست.
اگر سوزش معده دارید، وعده‌های کوچک‌تر ممکن است بهتر تحمل شوند. نوشیدن آب کافی نیز اهمیت دارد؛ کم‌آبی می‌تواند احساس خستگی را بیشتر کند و گاهی با افزایش انقباضات رحمی همراه شود. در عین حال، رژیم غذایی نباید به‌دلیل نزدیک‌شدن زایمان ناگهان تغییر شدید کند.
ایمنی غذایی نیز تا پایان بارداری اهمیت دارد. گوشت، تخم‌مرغ و غذاهای دریایی باید به‌طور کامل پخته شوند، لبنیات غیرپاستوریزه و غذاهای پرخطر از نظر لیستریا کنار گذاشته شوند و مصرف ماهی‌های دارای جیوه بالا محدود شود.
چه زمانی در هفته ۳۷ باید فوراً به پزشک یا بیمارستان مراجعه کرد؟
کاهش یا تغییر حرکات جنین یکی از مهم‌ترین علائم هشدار است. حرکات نباید در هفته‌های آخر به دلیل «جا نداشتن» کاهش پیدا کنند. اگر الگوی معمول حرکات تغییر کرده یا حرکات ضعیف‌تر شده‌اند، باید همان زمان با مرکز زایمان تماس گرفته شود و نباید تا روز بعد صبر کرد.
خونریزی واژینال نیز نیاز به ارزیابی دارد. مقدار کمی خون مخلوط با مخاط ممکن است با خروج پلاگ مخاطی دیده شود، اما خونریزی واضح یا مشابه قاعدگی باید سریعاً بررسی شود.
پارگی یا احتمال پارگی کیسه آب، حتی بدون شروع انقباض‌ها، دلیل تماس با تیم درمان است. نشت آهسته مایع نیز می‌تواند نشانه پارگی کیسه آب باشد.
سردرد شدید و مداوم، اختلال دید، درد بالای شکم، تورم ناگهانی دست یا صورت و تنگی نفس ممکن است با پره‌اکلامپسی ارتباط داشته باشند. این بیماری می‌تواند در هفته‌های پایانی بارداری و حتی پس از زایمان نیز ظاهر شود و نباید علائم آن را صرفاً به خستگی پایان بارداری نسبت داد.
انقباض‌های منظم و رو به افزایش، فشار شدید لگنی یا احساس نیاز به زورزدن نیز می‌توانند نشان‌دهنده شروع زایمان باشند. اگر احساس می‌کنید نوزاد در حال تولد است و نیاز شدید به فشار دادن دارید، دریافت کمک اورژانسی ضروری است.
هفته ۳۷ بیش از آنکه زمانی برای «منتظر ماندن منفعلانه» باشد، دوره‌ای برای شناخت دقیق نشانه‌های بدن است. کیف بیمارستان، مدارک پزشکی، مسیر رفتن به مرکز زایمان و شماره تماس تیم درمان بهتر است از قبل آماده باشند. نتیجه تست GBS نیز باید مشخص یا در پرونده ثبت شده باشد. اگر برنامه سزارین یا القای زایمان وجود دارد، زمان و دلیل آن باید با پزشک مرور شود.
مهم‌ترین نکته این هفته این است که ۳۷ هفتگی آغاز دوره ترم است، اما هنوز فول‌ترم محسوب نمی‌شود. ادامه بارداری سالم تا هفته ۳۹ و پس از آن همچنان فرصت تکامل بیشتری به جنین می‌دهد، مگر اینکه دلیل پزشکی برای زایمان زودتر وجود داشته باشد. در مقابل، اگر زایمان خودبه‌خود شروع شود یا پزشک به دلیل شرایط مادر یا جنین زایمان را توصیه کند، هفته ۳۷ دیگر در محدوده زایمان نارس قرار ندارد.
هنوز نظری ثبت نشده است.