رسیدن به هفته ۲۰ برای بسیاری از مادران نقطه‌ای محسوس در بارداری است. شکم معمولاً واضح‌تر شده، حرکات جنین ممکن است برای نخستین بار قابل تشخیص باشند و سونوگرافی میانی بارداری اطلاعات بیشتری درباره رشد جنین ارائه می‌دهد. با این حال، تفاوت زیادی میان بارداری‌ها وجود دارد و مقایسه دقیق اندازه شکم، وزن یا زمان شروع حرکات با افراد دیگر معیار مناسبی برای ارزیابی سلامت بارداری نیست.
جنین در هفته بیستم بارداری چقدر بزرگ است؟
طبق راهنمای NHS، طول جنین در هفته ۲۰ حدود ۲۵٫۶ سانتی‌متر از سر تا پاشنه است؛ اندازه‌ای که اغلب با یک موز مقایسه می‌شود. از این مرحله به بعد اندازه‌گیری طول جنین معمولاً از سر تا پاشنه بیان می‌شود، در حالی که در هفته‌های ابتدایی اندازه‌گیری از فرق سر تا باسن رایج‌تر است.
منابع مختلف ممکن است برای وزن جنین در هفته بیستم اعداد کمی متفاوت ارائه کنند. مایوکلینیک وزن متوسط را حدود ۳۲۰ گرم گزارش می‌کند و طول فرق سر تا باسن را حدود ۱۶ سانتی‌متر ذکر می‌کند. به همین دلیل اختلاف میان اعداد سایت‌های مختلف الزاماً تناقض نیست و می‌تواند ناشی از روش اندازه‌گیری باشد.
عدد وزن نیز یک مقدار تقریبی است و هر جنین دقیقاً ۳۰۰ یا ۳۲۰ گرم وزن ندارد. ارزیابی رشد بر اساس مجموعه اندازه‌گیری‌های سونوگرافی و روند رشد انجام می‌شود، نه مقایسه با یک عدد ثابت اینترنتی.
در این هفته پوست جنین با ماده سفید و چربی به نام ورنیکس کازئوزا پوشیده می‌شود. این لایه از پوست ظریف جنین در برابر تماس طولانی با مایع آمنیوتیک محافظت می‌کند. جنین فعال‌تر شده و می‌تواند لگد بزند، بچرخد، دست‌هایش را حرکت دهد و حتی انگشت شست خود را بمکد؛ رفتاری که بخشی از تکامل رفلکس مکیدن محسوب می‌شود.
الگوی خواب و بیداری جنین نیز در حال شکل‌گیری است. مایوکلینیک گزارش می‌کند که جنین در حدود این زمان دوره‌های منظم خواب و بیداری دارد و ممکن است در واکنش به صدا یا حرکت مادر بیدار شود. این یافته با این ادعای اغراق‌آمیز که جنین در هفته ۲۰ «همه صداها، بوها و مزه‌ها را به‌طور کامل تشخیص می‌دهد» تفاوت دارد. دستگاه‌های حسی در حال رشد هستند، اما تکامل آنها یک فرایند تدریجی است.
حرکات جنین در هفته ۲۰ چگونه است؟
برای بسیاری از مادران، یکی از خاطره‌انگیزترین اتفاقات هفته‌های ۱۸ تا ۲۰ احساس اولین حرکات جنین است؛ حالتی که در منابع پزشکی انگلیسی Quickening نامیده می‌شود. این حرکت در ابتدا ممکن است شبیه حباب، بال‌زدن پروانه، قل‌قل یا حرکت بسیار ظریف داخل شکم باشد و با بزرگ‌ترشدن جنین به لگدهای واضح‌تر تبدیل شود.
اما اگر در هفته ۲۰ هنوز حرکتی احساس نکرده‌اید، لزوماً به معنای وجود مشکل نیست. بسیاری از افراد نخستین حرکات را بین هفته‌های ۱۸ تا ۲۴ احساس می‌کنند و در بارداری اول ممکن است این اتفاق کمی دیرتر رخ دهد. موقعیت جفت نیز می‌تواند بر میزان قابل‌احساس‌بودن حرکات تأثیر بگذارد.
در این مرحله معمولاً نیازی نیست تعداد مشخصی لگد در روز بشمارید. عدد ثابتی که برای همه جنین‌ها طبیعی باشد وجود ندارد. مهم‌تر این است که پس از شکل‌گیری حرکات منظم، به مرور با الگوی معمول فعالیت جنین خود آشنا شوید.
اگر تا حدود هفته ۲۴ هیچ حرکتی احساس نشده یا پس از شروع حرکات، کاهش یا تغییر واضحی در الگوی معمول ایجاد شود، موضوع باید با پزشک یا ماما مطرح شود. استفاده از داپلر خانگی نیز نمی‌تواند جای ارزیابی پزشکی را بگیرد؛ شنیدن ضربان قلب به‌تنهایی سلامت کامل جنین را ثابت نمی‌کند.
سونوگرافی هفته ۲۰ یا آنومالی چه چیزهایی را بررسی می‌کند؟
یکی از مهم‌ترین موضوعات هفته بیستم، سونوگرافی آنومالی یا اسکن ساختاری جنین است. ACOG توصیه می‌کند همه زنان باردار امکان انجام سونوگرافی ساختاری سه‌ماهه دوم را داشته باشند که به‌طور ایده‌آل بین هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ بارداری انجام می‌شود.
در این سونوگرافی، متخصص ساختارهای مختلف بدن جنین را با دقت بررسی می‌کند. مغز، صورت، ستون فقرات، قلب، کلیه‌ها، شکم، دست‌ها و پاها از جمله قسمت‌هایی هستند که ارزیابی می‌شوند. رشد جنین، موقعیت جفت و در برخی پروتکل‌ها جریان خون رحم نیز بررسی می‌شود.
هدف این بررسی پیدا کردن نشانه‌های احتمالی برخی ناهنجاری‌های ساختاری است. برای مثال مشکلات شدید قلبی، نقص لوله عصبی مانند اسپینا بیفیدا، برخی ناهنجاری‌های کلیوی، دیواره شکم و اسکلت می‌توانند در این ارزیابی مورد توجه قرار گیرند. با این حال، طبیعی بودن سونوگرافی آنومالی تضمین نمی‌کند که هیچ مشکل ژنتیکی یا مادرزادی وجود ندارد؛ بعضی بیماری‌ها با سونوگرافی دیده نمی‌شوند یا در مراحل بعدی آشکار می‌شوند.
اگر یافته‌ای مشکوک دیده شود، معنای آن لزوماً وجود قطعی بیماری نیست. ممکن است سونوگرافی تکمیلی، ارزیابی توسط متخصص طب مادر و جنین یا آزمایش‌های تشخیصی دیگری پیشنهاد شود.
تعیین جنسیت نیز ممکن است در این سونوگرافی امکان‌پذیر باشد، اما هدف اصلی اسکن آنومالی تعیین جنسیت نیست. امکان تشخیص به وضعیت قرارگیری جنین، کیفیت تصویر و سیاست مرکز سونوگرافی بستگی دارد.
بدن مادر در هفته بیستم بارداری چه تغییراتی می‌کند؟
در این مرحله رحم و شکم بزرگ‌تر شده‌اند و تغییر مرکز ثقل بدن می‌تواند باعث کمردرد یا احساس فشار بیشتر در قسمت پایین کمر شود. دردهای کششی در دو طرف پایین شکم نیز شایع‌اند و اغلب به کشیده‌شدن رباط‌هایی مربوط می‌شوند که رحم در حال رشد را نگه می‌دارند. NHS از این حالت با عنوان Round Ligament Pain یاد می‌کند.
گرفتگی عضلات ساق پا نیز ممکن است ظاهر شود و گاهی هنگام شب شدیدتر است. یبوست، نفخ، سوزش معده، سرگیجه، احساس گرما، حساسیت سینه‌ها و تغییرات پوست و مو نیز در میان علائم گزارش‌شده این دوره قرار دارند.
برخی زنان متوجه خط تیره‌ای در وسط شکم می‌شوند که از پایین شکم به سمت ناف امتداد دارد و به آن Linea Nigra گفته می‌شود. افزایش رنگدانه‌های پوست صورت نیز ممکن است لکه‌هایی ایجاد کند که ملاسما یا «ماسک بارداری» نامیده می‌شوند. بنابراین افزایش رنگدانه در بدن مادر یکی از تغییرات شناخته‌شده این دوره است؛ اما ادعای اینکه «در هفته بیستم پوست جنین شروع به تولید ملانین می‌کند و رنگ پوست آینده تعیین می‌شود» بیان دقیقی از رشد جنین نیست.
تورم خفیف پاها نیز ممکن است در بارداری رخ دهد، اما تورم دست و صورت را نباید همیشه طبیعی تلقی کرد؛ به‌ویژه اگر ناگهانی باشد و همراه سردرد، اختلال بینایی یا درد بالای شکم ایجاد شود. این علائم می‌توانند با پره‌اکلامپسی ارتباط داشته باشند.
چرا از هفته ۲۰ باید به علائم پره‌اکلامپسی توجه کرد؟
هفته ۲۰ از نظر پزشکی مرز مهمی است، زیرا پره‌اکلامپسی معمولاً بعد از هفته بیستم بارداری ایجاد می‌شود. این بیماری با فشار خون بالا و اختلال عملکرد برخی اندام‌ها ارتباط دارد و ممکن است در ابتدا بدون علامت واضح باشد. به همین دلیل اندازه‌گیری فشار خون در ویزیت‌های بارداری اهمیت دارد.
سردردی که برطرف نمی‌شود، تاری دید یا دیدن لکه‌های نورانی، تورم ناگهانی صورت یا دست‌ها، درد قسمت بالای شکم یا شانه، تنگی نفس و افزایش ناگهانی وزن از علائمی هستند که نیاز به تماس سریع با پزشک دارند.
البته وجود یک علامت مانند سردرد ساده به‌تنهایی به معنی پره‌اکلامپسی نیست. اهمیت زمانی بیشتر می‌شود که علائم شدید، جدید، پایدار یا همراه با فشار خون بالا باشند.
مراقبت‌ها و آزمایش‌های هفته ۲۰ بارداری
در ویزیت‌های معمول بارداری، فشار خون و وزن مادر بررسی می‌شود و بر اساس مرحله بارداری و شرایط فرد ممکن است ضربان قلب جنین و سایر شاخص‌ها نیز ارزیابی شوند. برنامه دقیق مراقبت برای همه افراد یکسان نیست و با توجه به بارداری پرخطر، بیماری‌های زمینه‌ای یا یافته‌های قبلی تغییر می‌کند.
سونوگرافی آنومالی مهم‌ترین ارزیابی تصویربرداری این بازه زمانی است. اما آزمایش دیابت بارداری معمولاً هنوز نوبتش نرسیده است. اگر فرد عامل خطر خاصی نداشته باشد، ACOG غربالگری قند خون برای دیابت بارداری را معمولاً بین هفته ۲۴ تا ۲۸ توصیه می‌کند. افرادی که عوامل خطر دارند ممکن است زودتر آزمایش شوند.
اگر مادر Rh منفی باشد، وضعیت Rh و آنتی‌بادی‌ها باید از اوایل بارداری مشخص شده باشد. در بسیاری از پروتکل‌ها ایمونوگلوبولین Rh در حدود هفته ۲۸ برای افراد واجد شرایط تجویز می‌شود، نه به‌طور روتین در هفته ۲۰. خونریزی پس از هفته ۲۰ یا برخی اقدامات پزشکی ممکن است شرایط را تغییر دهد و نیاز به ارزیابی جداگانه داشته باشد.
تغذیه در هفته بیستم بارداری
هدف تغذیه در هفته ۲۰ «زیاد خوردن» نیست، بلکه تأمین منظم انرژی و مواد مغذی موردنیاز مادر و جنین است. NHS تصریح می‌کند که در سه‌ماهه دوم نیازی به «غذا خوردن برای دو نفر» یا دریافت کالری بسیار بیشتر نیست و کیفیت رژیم غذایی اهمیت بیشتری دارد.
یک الگوی غذایی متعادل شامل سبزیجات، میوه، غلات کامل، حبوبات، منابع پروتئینی، لبنیات یا جایگزین‌های غنی‌شده و چربی‌های مفید می‌تواند بخش عمده نیازها را تأمین کند.
آهن در بارداری اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا حجم خون مادر افزایش پیدا می‌کند. ACOG نیاز روزانه آهن در بارداری را حدود ۲۷ میلی‌گرم اعلام می‌کند. گوشت، حبوبات، عدس و غلات غنی‌شده از منابع آهن هستند و مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین C همراه منابع گیاهی آهن می‌تواند جذب آن را افزایش دهد.
برای زنان باردار ۱۹ ساله و بالاتر، مقدار توصیه‌شده کلسیم حدود ۱۰۰۰ میلی‌گرم در روز است. لبنیات، برخی سبزی‌های سبز و غذاهای غنی‌شده می‌توانند به تأمین آن کمک کنند.
فولات نیز پس از پایان سه‌ماهه اول بی‌اهمیت نمی‌شود. ACOG نیاز کلی روزانه در دوران بارداری را حدود ۶۰۰ میکروگرم فولات اعلام می‌کند و استفاده از ویتامین دوران بارداری طبق دستور پزشک می‌تواند بخشی از این نیاز را پوشش دهد.
مصرف مکمل آهن، کلسیم، ویتامین D یا سایر مکمل‌ها بهتر است بر اساس رژیم غذایی، آزمایش‌ها و توصیه پزشک تنظیم شود. بیشتر بودن دوز مکمل الزاماً به معنی فایده بیشتر نیست.
ورزش در هفته ۲۰ بارداری
در یک بارداری سالم و بدون محدودیت پزشکی، فعالیت بدنی معمولاً نه‌تنها ممنوع نیست بلکه توصیه می‌شود. ACOG برای بیشتر زنان باردار سالم حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته را پیشنهاد می‌کند. این زمان می‌تواند در طول هفته تقسیم شود و پیاده‌روی یکی از ساده‌ترین گزینه‌هاست.
اگر قبل از بارداری فعالیت کمی داشته‌اید، شروع تدریجی مناسب‌تر از واردشدن ناگهانی به برنامه ورزشی سنگین است. نوع ورزش نیز باید با شرایط بارداری و سابقه پزشکی هماهنگ شود.
در صورت خونریزی واژینال، سرگیجه یا غش، درد قفسه سینه، تنگی نفس غیرعادی، انقباضات دردناک منظم، نشت مایع از واژن یا درد و تورم ساق پا باید فعالیت متوقف و با پزشک تماس گرفته شود.
تغییرات روحی در هفته بیستم بارداری
رسیدن به نیمه بارداری می‌تواند هم‌زمان با احساس هیجان، نگرانی و اضطراب باشد. نزدیک‌شدن به سونوگرافی آنومالی نیز برای بعضی مادران اضطراب‌آور است. تغییرات خلقی کوتاه‌مدت می‌توانند در بارداری اتفاق بیفتند، اما همه مشکلات روحی را نباید صرفاً به «هورمون‌ها» نسبت داد.
اگر اضطراب، خلق پایین، بی‌علاقگی، احساس ناامیدی یا نگرانی مداوم باعث اختلال در خواب، روابط یا فعالیت روزمره شود، صحبت با پزشک یا ماما اهمیت دارد. دریافت حمایت روانی در دوران بارداری بخشی از مراقبت سلامت مادر است و نیازی نیست فرد تا شدیدشدن علائم صبر کند.
چه علائمی در هفته ۲۰ بارداری نیاز به بررسی سریع دارند؟
خونریزی واژینال، نشت مایع از واژن، درد شدید یا مداوم شکم و علائم غیرمعمول باید با تیم مراقبت بارداری مطرح شوند. اگر حرکات جنین را قبلاً به‌طور منظم احساس می‌کردید و متوجه کاهش یا تغییر واضح آنها شدید، بهتر است منتظر ویزیت بعدی نمانید.
از این هفته به بعد، علائمی مانند سردرد شدید و مداوم، تاری دید، تورم ناگهانی صورت و دست‌ها، درد قسمت بالای شکم یا تنگی نفس اهمیت ویژه‌ای دارند؛ زیرا پره‌اکلامپسی از نیمه دوم بارداری می‌تواند بروز کند.
تب، درد یا سوزش هنگام ادرار، استفراغ شدید و علائمی که باعث کم‌آبی یا ضعف قابل توجه می‌شوند نیز ارزش ارزیابی پزشکی دارند.
هفته بیستم بیش از آنکه صرفاً «نیمه راه» بارداری باشد، یکی از مهم‌ترین نقاط ارزیابی رشد جنین است. جنین در این مرحله فعال‌تر شده، ممکن است نخستین حرکاتش احساس شوند و سونوگرافی آنومالی امکان بررسی دقیق بسیاری از ساختارهای بدن را فراهم می‌کند. برای مادر نیز ادامه تغذیه متعادل، فعالیت متناسب، ویزیت‌های منظم و شناخت علائم هشدار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در عین حال، نداشتن شکم هم‌اندازه دیگران، احساس نکردن حرکت دقیقاً در روز شروع هفته ۲۰ یا تفاوت جزئی وزن تخمینی جنین با اعداد اینترنتی به‌تنهایی نشانه مشکل نیست؛ روند کلی بارداری و ارزیابی تیم درمان معیار قابل اعتمادتر است.
هنوز نظری ثبت نشده است.