خرما با نام علمی Phoenix dactylifera یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی مناطق گرم و خشک جهان است که در ایران نیز سابقه طولانی کشت و مصرف دارد. اگرچه بخش گوشتی خرما به دلیل داشتن قندهای طبیعی، فیبر و مواد معدنی شناخته شده است، هسته سخت و قهوه‌ای‌رنگ آن معمولاً پس از مصرف میوه دور ریخته می‌شود. این در حالی است که پژوهش‌های صنایع غذایی و تغذیه نشان داده‌اند هسته خرما می‌تواند منبعی برای استخراج ترکیبات زیست‌فعال و تولید فرآورده‌های جدید باشد.
توجه علمی به هسته خرما در سال‌های اخیر افزایش یافته است. بخشی از این توجه به تلاش برای کاهش ضایعات کشاورزی مربوط می‌شود و بخش دیگر به بررسی اثر ترکیبات موجود در هسته بر شاخص‌های سلامت اختصاص دارد. برخلاف تصور رایج که تمام فواید هسته خرما را به طب سنتی نسبت می‌دهد، اکنون مطالعات آزمایشگاهی و چند کارآزمایی بالینی نیز درباره آن منتشر شده‌اند. با این حال، نتایج این پژوهش‌ها باید با دقت تفسیر شوند؛ زیرا مشاهده یک اثر مثبت در گروه محدودی از شرکت‌کنندگان به معنای اثبات همان اثر برای تمام افراد نیست.
هسته خرما چه مواد مغذی و ترکیباتی دارد؟
هسته خرما از نظر ترکیب غذایی با گوشت شیرین میوه تفاوت قابل توجهی دارد. در حالی که بخش خوراکی خرما عمدتاً به دلیل قندهای طبیعی شناخته می‌شود، هسته آن حاوی مقدار زیادی ترکیبات فیبری، مقداری چربی گیاهی، پروتئین و مواد معدنی است. نسبت این مواد به رقم خرما، شرایط کشت، میزان رسیدگی و روش فرآوری وابسته است.
در پژوهشی که سال ۲۰۲۴ در نشریه Discover Food منتشر شد، مقدار فیبر خام نمونه بررسی‌شده از هسته خرما حدود ۱۵٫۸۷ گرم در هر ۱۰۰ گرم ماده خشک گزارش شد. میزان پروتئین نیز نزدیک به ۴٫۴ درصد بود. این اعداد نشان می‌دهند هسته خرما ظرفیت استفاده به‌عنوان ماده اولیه غنی از ترکیبات فیبری را دارد، اما نباید آنها را به تمام ارقام خرما تعمیم داد. همچنین فیبر خام اندازه‌گیری‌شده در آزمایشگاه لزوماً با مقدار کل فیبر غذایی قابل درج روی برچسب محصول یکسان نیست.
هسته خرما دارای ترکیبات فنولی و فلاونوئیدی نیز هست. اسید گالیک، اسید کافئیک، اسید کلروژنیک و برخی ترکیبات دیگر در پژوهش‌های مرتبط با هسته خرما شناسایی شده‌اند. این مواد از نظر فعالیت آنتی‌اکسیدانی مورد توجه هستند و می‌توانند در شرایط آزمایشگاهی با بعضی واکنش‌های اکسیداسیون مقابله کنند.
مواد معدنی مانند پتاسیم، منیزیم، کلسیم، فسفر و آهن نیز در هسته خرما وجود دارند، اما مقدار واقعی آنها در فرآورده نهایی یکسان نیست. برای مثال، وجود کلسیم در ترکیب هسته به‌تنهایی به این معنا نیست که نوشیدن یک فنجان قهوه هسته خرما می‌تواند نیاز روزانه بدن به کلسیم را تأمین کند. میزان استخراج مواد در آب، اندازه مصرف و قابلیت جذب آنها تعیین می‌کند که یک ماده غذایی تا چه اندازه در تأمین نیازهای تغذیه‌ای نقش دارد.
خواص هسته خرما برای قند خون و دیابت
یکی از مهم‌ترین زمینه‌های پژوهشی درباره هسته خرما، بررسی تأثیر پودر آن بر شاخص‌های قند خون است. برخلاف بسیاری از ادعاهای گیاهی که فقط بر مطالعات آزمایشگاهی تکیه دارند، در این زمینه چند پژوهش انسانی نیز منتشر شده است.
در یک کارآزمایی بالینی تصادفی که سال ۲۰۲۴ در نشریه Nutrition & Diabetes منتشر شد، ۴۳ بیمار مبتلا به دیابت نوع دو به دو گروه دریافت‌کننده پودر هسته خرما و دارونما تقسیم شدند. گروه مداخله روزانه پنج گرم پودر هسته خرما را به مدت هشت هفته دریافت کرد.
نتایج نشان دادند که مصرف پودر هسته خرما در مقایسه با دارونما با کاهش میانگین HbA1c، انسولین و شاخص مقاومت به انسولین همراه بوده است. مقدار HbA1c در گروه مداخله به‌طور متوسط حدود ۰٫۳۰ واحد درصد کاهش یافت. با این حال، تغییر قند خون ناشتا در این مطالعه از نظر آماری معنادار نبود.
اهمیت این یافته در آن است که HbA1c یکی از شاخص‌های ارزیابی میانگین قند خون در چند ماه گذشته محسوب می‌شود. کاهش این شاخص می‌تواند از نظر بالینی مورد توجه باشد، اما مطالعه مورد اشاره تنها هشت هفته ادامه داشت و تعداد شرکت‌کنندگان آن محدود بود. بنابراین هنوز نمی‌توان مشخص کرد مصرف طولانی‌مدت هسته خرما چه اثری دارد یا آیا نتایج مشابه در گروه‌های بزرگ‌تر نیز تکرار می‌شوند.
پژوهش دیگری که سال ۲۰۲۳ روی زنان دارای اضافه‌وزن یا چاقی انجام شد نیز نتایج امیدوارکننده‌ای گزارش کرد. در این کارآزمایی، ۹۸ نفر دوره مطالعه را کامل کردند و مصرف مکمل هسته خرما طی ۱۲ هفته با کاهش برخی شاخص‌های قند خون همراه بود.
این نتایج نشان می‌دهند که هسته خرما می‌تواند موضوع پژوهش‌های تکمیلی برای مدیریت تغذیه‌ای دیابت باشد، اما مصرف آن جایگزین انسولین، متفورمین یا سایر داروهای تجویزی نیست. افراد مبتلا به دیابت، به‌ویژه کسانی که داروهای کاهنده قند خون مصرف می‌کنند، نباید بدون هماهنگی با پزشک از مکمل‌های غلیظ هسته خرما استفاده کنند.
تأثیر هسته خرما بر کلسترول و سلامت قلب
یکی دیگر از خواص احتمالی هسته خرما به تأثیر آن بر چربی‌های خون مربوط می‌شود. افزایش کلسترول LDL و برخی اختلالات چربی خون از عوامل خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی هستند و به همین دلیل پژوهشگران به بررسی مواد غذایی دارای ترکیبات فیبری و پلی‌فنولی علاقه‌مندند.
در سال ۲۰۲۰، نتایج یک کارآزمایی بالینی دوسوکور درباره پودر هسته خرمای عجوه منتشر شد. در این مطالعه، ۵۸ فرد دارای کلسترول بالا در دو گروه مداخله و دارونما قرار گرفتند. گروه دریافت‌کننده مکمل، روزانه سه کپسول حاوی ۲۰۰ میلی‌گرم پودر هسته خرما را به مدت ۹۰ روز مصرف کرد.
پژوهشگران گزارش کردند که در گروه دریافت‌کننده پودر هسته خرما، کلسترول کل، LDL و تری‌گلیسیرید کاهش یافته و HDL افزایش پیدا کرده است. این تغییرات در مقایسه با گروه دارونما نیز مطلوب‌تر بودند.
با وجود این نتایج، باید به چند محدودیت توجه کرد. تعداد شرکت‌کنندگان مطالعه نسبتاً کم بود، دوره پیگیری کوتاه بود و تنها از یک نوع هسته خرما استفاده شد. همچنین کاهش شاخص‌های چربی خون در یک مطالعه به معنای اثبات کاهش خطر سکته قلبی یا مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی نیست.
در مطالعه سال ۲۰۲۳ روی زنان دارای اضافه‌وزن یا چاقی، تغییر معناداری در چربی خون کل شرکت‌کنندگان مشاهده نشد، هرچند در زیرگروه‌هایی که از ابتدا کلسترول یا تری‌گلیسیرید بالایی داشتند، بهبودهایی گزارش شد. این تفاوت میان نتایج پژوهش‌ها نشان می‌دهد که اثر هسته خرما احتمالاً به وضعیت اولیه سلامت، نوع فرآورده و شرایط مطالعه وابسته است.
بنابراین پودر هسته خرما را می‌توان ماده‌ای با ظرفیت پژوهشی در زمینه سلامت قلب دانست، اما توصیه آن به‌عنوان درمان مستقل کلسترول بالا هنوز زودهنگام است.
خواص آنتی‌اکسیدانی هسته خرما و مقابله با استرس اکسیداتیو
ترکیبات آنتی‌اکسیدانی هسته خرما از مهم‌ترین دلایل توجه پژوهشگران به این ماده هستند. استرس اکسیداتیو زمانی ایجاد می‌شود که تعادل میان تولید ترکیبات واکنش‌پذیر و سازوکارهای دفاعی بدن برهم بخورد. این وضعیت می‌تواند با آسیب به پروتئین‌ها، چربی‌ها و اجزای سلولی همراه باشد.
مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند که عصاره هسته خرما دارای فعالیت آنتی‌اکسیدانی است. این ویژگی تا حد زیادی به ترکیبات فنولی موجود در آن نسبت داده می‌شود. با این حال، مقدار فعالیت آنتی‌اکسیدانی در آزمایشگاه لزوماً نشان‌دهنده اثر مشابه پس از مصرف خوراکی نیست؛ زیرا ترکیبات گیاهی در دستگاه گوارش تغییر می‌کنند و همه آنها با مقدار یکسان جذب نمی‌شوند.
در کارآزمایی سال ۲۰۲۴ روی بیماران مبتلا به دیابت نوع دو، مصرف پودر هسته خرما با افزایش ظرفیت آنتی‌اکسیدانی کل و فعالیت آنزیم سوپراکسید دیسموتاز همراه بود. این مطالعه همچنین کاهش برخی نشانگرهای مرتبط با آسیب اکسیداتیو را گزارش کرد. با این وجود، همه شاخص‌های اندازه‌گیری‌شده تغییر معناداری نداشتند.
این یافته‌ها از نظر علمی اهمیت دارند، زیرا بخشی از شواهد مربوط به فعالیت آنتی‌اکسیدانی هسته خرما را از محیط آزمایشگاه به مطالعات انسانی منتقل می‌کنند. با این حال، هنوز نمی‌توان نتیجه گرفت که مصرف هسته خرما از پیری زودرس جلوگیری می‌کند یا خطر تمام بیماری‌های مزمن را کاهش می‌دهد.
آیا هسته خرما برای لاغری و کاهش وزن مفید است؟
ارتباط هسته خرما با کاهش وزن بیشتر به مقدار فیبر و احتمال تأثیر ترکیبات آن بر سوخت‌وساز بدن مربوط می‌شود. فیبر غذایی در یک رژیم متعادل می‌تواند به افزایش احساس سیری و تنظیم عملکرد دستگاه گوارش کمک کند، اما این ویژگی به معنای چربی‌سوزبودن یک ماده غذایی نیست.
در پژوهش‌های انسانی درباره هسته خرما، تغییرات وزن و شاخص توده بدنی نیز بررسی شده‌اند. برخی نتایج از احتمال تأثیر مثبت مکمل هسته خرما بر شاخص‌های مرتبط با وزن حکایت دارند، اما یافته‌ها هنوز برای توصیه عمومی کافی نیستند. تفاوت در نوع فرآورده، مدت مصرف، وضعیت متابولیک شرکت‌کنندگان و رژیم غذایی آنها می‌تواند بر نتایج اثر بگذارد.
نکته مهم این است که مصرف هسته خرما بدون اصلاح الگوی غذایی و فعالیت بدنی، روش اثبات‌شده‌ای برای کاهش وزن محسوب نمی‌شود. همچنین قهوه هسته خرما و پودر کامل هسته از نظر ترکیبات و میزان فیبر دریافتی یکسان نیستند. در نوشیدنی صاف‌شده، بخش زیادی از فیبر نامحلول ممکن است همراه تفاله باقی بماند؛ بنابراین نمی‌توان خواص فیبر پودر کامل را مستقیماً به یک فنجان نوشیدنی نسبت داد.
خواص هسته خرما برای معده و دستگاه گوارش
هسته خرما به دلیل داشتن ترکیبات فیبری، از نظر کاربرد در تولید مواد غذایی غنی‌شده مورد توجه قرار گرفته است. فیبر در رژیم غذایی می‌تواند به عملکرد طبیعی روده کمک کند و برخی انواع آن در تعامل با میکروارگانیسم‌های دستگاه گوارش نقش داشته باشند.
با این حال، نوع فیبر اهمیت زیادی دارد. بخش قابل توجهی از ساختار هسته خرما از ترکیبات فیبری سخت تشکیل شده و میزان تأثیر آنها بر دستگاه گوارش به اندازه ذرات، روش فرآوری و مقدار مصرف بستگی دارد. مصرف پودر بسیار درشت یا فرآوری‌نشده ممکن است برای بعضی افراد خوشایند نباشد و موجب ناراحتی گوارشی شود.
برخی پژوهش‌ها ظرفیت هسته خرما را برای استفاده در تولید مواد غذایی عملکردی و بررسی اثرات احتمالی بر میکروبیوتای روده مطرح کرده‌اند، اما هنوز شواهد بالینی کافی برای توصیه آن به‌عنوان درمان یبوست، زخم معده یا بیماری‌های التهابی روده وجود ندارد.
برای افرادی که به دنبال افزایش دریافت فیبر هستند، استفاده از میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل همچنان انتخابی شناخته‌شده‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر است.
خواص هسته خرما برای پوست و مو
روغن هسته خرما به دلیل داشتن اسیدهای چرب و برخی ترکیبات گیاهی در پژوهش‌های مرتبط با محصولات آرایشی مورد توجه قرار گرفته است. این روغن می‌تواند به‌عنوان یکی از اجزای چرب در فرمولاسیون محصولات مراقبت از پوست و مو استفاده شود.
نقش روغن‌های گیاهی در محصولات پوستی معمولاً به کمک به نرم‌شدن پوست و کاهش تبخیر رطوبت از سطح آن مربوط می‌شود. با این حال، اثربخشی محصول نهایی به ترکیب کامل فرمولاسیون بستگی دارد و نمی‌توان صرفاً بر اساس وجود روغن هسته خرما، ادعای درمان خشکی شدید پوست یا ازبین‌بردن چین‌وچروک را مطرح کرد.
درباره تأثیر هسته خرما بر رشد مو نیز شواهد بالینی کافی وجود ندارد. اگرچه برخی ترکیبات گیاهی در آزمایشگاه فعالیت آنتی‌اکسیدانی نشان می‌دهند، این ویژگی به معنای تحریک فولیکول مو یا جلوگیری از ریزش موی ارثی نیست.
استفاده مستقیم از پودر هسته خرما روی پوست سر یا صورت نیز توصیه عمومی ندارد. ذرات زبر ممکن است باعث تحریک مکانیکی شوند و فرآورده‌های خانگی فاقد کنترل کیفیت می‌توانند آلودگی یا ناخالصی داشته باشند. برای استفاده موضعی، فرآورده‌های استاندارد و متناسب با نوع پوست انتخاب مطمئن‌تری هستند.
قهوه هسته خرما چیست و چه تفاوتی با قهوه معمولی دارد؟
یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای هسته خرما، تهیه نوشیدنی شبیه قهوه از هسته‌های برشته و آسیاب‌شده است. این محصول در برخی مناطق خاورمیانه مصرف می‌شود و به دلیل رنگ تیره و عطر حاصل از برشته‌کاری، ظاهری نزدیک به قهوه دارد.
مهم‌ترین تفاوت قهوه هسته خرما با قهوه معمولی، نبود کافئین طبیعی در هسته خرماست. پژوهشی منتشرشده در سال ۲۰۱۹ که ترکیبات محصولات برشته‌شده هسته خرما را بررسی کرد، کافئین را در نمونه‌های مورد مطالعه شناسایی نکرد. البته این موضوع به محصول خالص مربوط است و نوشیدنی‌های ترکیبی ممکن است به دلیل افزودن قهوه یا مواد دیگر حاوی کافئین باشند.
از این نظر، قهوه هسته خرما می‌تواند برای افرادی که به دنبال نوشیدنی گرم بدون کافئین هستند، گزینه‌ای قابل بررسی باشد. با این حال، نبود کافئین به معنای برتری قطعی آن نسبت به قهوه معمولی نیست؛ زیرا قهوه نیز ترکیبات زیست‌فعال خاص خود را دارد و آثار مصرف آن به مقدار و شرایط سلامت فرد وابسته است.
برشته‌کردن هسته خرما ترکیبات شیمیایی آن را تغییر می‌دهد و مواد معطر تازه‌ای ایجاد می‌کند. این واکنش‌ها در شکل‌گیری طعم نوشیدنی نقش دارند، اما ممکن است ترکیباتی مانند فوران‌ها و آکریل‌آمید نیز در فرایند حرارتی تولید شوند.
مرور علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۴ درباره قهوه هسته خرما نشان می‌دهد که میزان این ترکیبات به شرایط برشته‌کاری وابسته است. داده‌های بررسی‌شده در آن مرور، خطر غیرمعمول و اثبات‌شده‌ای را برای نمونه‌های مطالعه‌شده نشان ندادند، اما پژوهشگران بر ضرورت بررسی بیشتر آلودگی‌ها و کیفیت محصولات تأکید کردند.
بنابراین کیفیت ماده اولیه، کنترل دمای برشته‌کاری و استانداردبودن محصول در ارزیابی ایمنی قهوه هسته خرما اهمیت دارد.
روش تهیه و مصرف پودر هسته خرما
هسته خرما بسیار سخت است و مصرف مستقیم آن به شکل کامل یا خردشده با دندان مناسب نیست. برای استفاده غذایی، هسته باید به‌صورت صنعتی یا با تجهیزات مناسب فرآوری شود تا اندازه ذرات، پاکیزگی و کیفیت محصول قابل کنترل باشد.
در تولید پودر هسته خرما، معمولاً ابتدا هسته‌ها از بقایای گوشت میوه جدا و شسته می‌شوند. سپس خشک‌کردن و در صورت نیاز برشته‌کاری انجام می‌شود و ماده نهایی با تجهیزات مخصوص آسیاب می‌شود. سختی بالای هسته باعث می‌شود آسیاب‌های معمولی خانگی برای این کار مناسب نباشند و احتمال آسیب به دستگاه وجود داشته باشد.
پودر فرآوری‌شده هسته خرما در پژوهش‌های صنایع غذایی برای غنی‌سازی برخی محصولات از نظر فیبر و ترکیبات گیاهی بررسی شده است. با این حال، استفاده از آن به‌عنوان جایگزین کامل آرد گندم در تمام دستورهای پخت صحیح نیست. هسته خرما گلوتن ندارد و ویژگی‌های ساختاری آن با آرد گندم متفاوت است؛ بنابراین جایگزینی کامل می‌تواند بافت و کیفیت محصول را تغییر دهد.
افزودن پودر خوراکی استاندارد هسته خرما به بعضی محصولات غذایی ممکن است امکان‌پذیر باشد، اما مقدار مناسب باید بر اساس ویژگی‌های محصول و دستور معتبر تعیین شود. نتایج مطالعات بالینی نیز به فرآورده‌هایی با شرایط مشخص مربوط هستند و نمی‌توان همان دوزها را بدون بررسی به پودرهای خانگی تعمیم داد.
استفاده از هسته کامل یا قطعات سخت آن در سالاد، برخلاف برخی توصیه‌های اینترنتی، روش مناسبی نیست؛ زیرا بافت سخت هسته می‌تواند خطر آسیب دندان یا خفگی ایجاد کند.
مضرات هسته خرما و نکات مهم پیش از مصرف
با وجود ترکیبات ارزشمند، هسته خرما ماده‌ای نیست که بتوان مصرف آن را بدون محدودیت توصیه کرد. نخستین مسئله، تفاوت کیفیت محصولات موجود در بازار است. مقدار ترکیبات فنولی، فیبر، چربی و ناخالصی‌های احتمالی به رقم خرما و شرایط فرآوری وابسته است.
مصرف زیاد پودرهای فیبردار ممکن است در بعضی افراد باعث نفخ، احساس پری شکم یا تغییر در اجابت مزاج شود. افرادی که سابقه مشکلات گوارشی دارند، باید نسبت به مصرف فرآورده‌های غلیظ یا ناشناخته احتیاط بیشتری داشته باشند.
در بیماران مبتلا به دیابت نیز نتایج امیدوارکننده مطالعات بالینی نباید به مصرف خودسرانه مکمل منجر شود. اگر یک فرآورده واقعاً بر شاخص‌های قند خون اثر بگذارد، استفاده هم‌زمان از آن با داروهای کاهنده قند خون ممکن است نیازمند بررسی پزشکی باشد. همچنین هنوز اطلاعات کافی درباره ایمنی مصرف طولانی‌مدت مقادیر بالای پودر هسته خرما وجود ندارد.
برای زنان باردار و شیرده، کودکان و افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن نیز شواهد کافی برای توصیه مصرف درمانی مکمل هسته خرما در دسترس نیست. مصرف معمول فرآورده غذایی استاندارد با استفاده از عصاره‌های غلیظ و مکمل‌های دارای ادعای درمانی تفاوت دارد و نباید این دو را یکسان در نظر گرفت.
مسئله دیگر به محصولات برشته‌شده مربوط می‌شود. فرایند حرارتی می‌تواند علاوه بر ایجاد عطر و طعم، ترکیبات ناخواسته‌ای نیز تولید کند. از این رو، انتخاب محصولات دارای کنترل کیفیت مشخص نسبت به تهیه پودر از هسته‌های نامطمئن اولویت دارد.
کاربرد هسته خرما در صنایع غذایی، آرایشی و محیط‌زیست
ارزش هسته خرما تنها به مصرف خوراکی محدود نیست. در کشورهای تولیدکننده خرما، مقدار قابل توجهی هسته در جریان تولید شیره، خمیر خرما، شیرینی و دیگر فرآورده‌ها باقی می‌ماند. استفاده از این ماده اولیه می‌تواند به کاهش ضایعات و ایجاد ارزش افزوده در صنایع کشاورزی کمک کند.
در صنایع غذایی، هسته خرما برای تولید نوشیدنی‌های جایگزین قهوه، آردهای غنی از فیبر و استخراج ترکیبات آنتی‌اکسیدانی مورد بررسی قرار گرفته است. در این کاربردها، استانداردسازی فرآوری و کنترل کیفیت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا محصول نهایی باید از نظر ایمنی، طعم، پایداری و ویژگی‌های تغذیه‌ای ارزیابی شود.
روغن هسته خرما نیز از نظر استفاده در برخی محصولات آرایشی و بهداشتی ظرفیت پژوهشی دارد. ترکیب اسیدهای چرب و ویژگی‌های فیزیکی این روغن می‌تواند برای تولیدکنندگان مواد اولیه آرایشی اهمیت داشته باشد، هرچند کاربرد صنعتی آن به معنای اثبات تمام ادعاهای تبلیغاتی درباره رشد مو یا جوان‌سازی پوست نیست.
در حوزه محیط‌زیست نیز هسته خرما به‌عنوان ماده اولیه تولید کربن فعال و جاذب‌های زیستی مورد مطالعه قرار گرفته است. این مواد می‌توانند در فرایندهای تصفیه و جذب برخی آلاینده‌ها کاربرد داشته باشند. چنین استفاده‌هایی نشان می‌دهند که ظرفیت اقتصادی هسته خرما فراتر از مکمل‌های غذایی و نوشیدنی‌های گیاهی است.
هسته خرما نمونه‌ای از مواد جانبی کشاورزی است که پژوهش‌های جدید توانسته‌اند ارزش علمی و صنعتی آن را روشن‌تر کنند. با این حال، مهم‌ترین نکته برای مصرف‌کننده تفاوت میان یک ماده دارای ترکیبات مفید و یک درمان اثبات‌شده است. مطالعات انسانی درباره هسته خرما نتایج قابل توجهی در زمینه برخی شاخص‌های قند و چربی خون گزارش کرده‌اند، اما برای تعیین مقدار مصرف ایمن، اثرات بلندمدت و کاربرد درمانی آن هنوز به پژوهش‌های گسترده‌تری نیاز است.
هنوز نظری ثبت نشده است.