هویا با نام علمی Hoya گروه بزرگی از گیاهان همیشه‌سبز و عمدتاً رونده است که به دلیل برگ‌های چرمی یا گوشتی و گل‌های ستاره‌ای و مومی‌شکل به یکی از گیاهان آپارتمانی محبوب تبدیل شده است. بسیاری از گونه‌های هویا در طبیعت به شکل اپی‌فیت روی تنه و شاخه درختان رشد می‌کنند و همین ویژگی توضیح می‌دهد که چرا ریشه‌های آنها به بستر سبک، هوادار و دارای زهکشی بالا نیاز دارد. جنس Hoya بیش از ۵۵۰ گونه شناخته‌شده را دربر می‌گیرد و گونه‌هایی مانند Hoya carnosa، Hoya bella، Hoya kerrii و Hoya australis از شناخته‌شده‌ترین اعضای این گروه در میان علاقه‌مندان به گیاهان آپارتمانی هستند. نیاز دقیق گونه‌های مختلف کاملاً یکسان نیست، اما اصول کلی نگهداری آنها شباهت زیادی دارد.
نور مناسب برای نگهداری هویا
نور یکی از مهم‌ترین عوامل در سلامت و به‌ویژه گلدهی هویا است. این گیاه معمولاً در محیطی با نور زیاد و غیرمستقیم بهترین عملکرد را دارد. قرار دادن گلدان در نزدیکی پنجره روشن شرقی یا غربی، یا نزدیک پنجره جنوبی با پرده نازک، معمولاً شرایط مناسبی ایجاد می‌کند. برخلاف این تصور که هویا هیچ نوع نور مستقیم خورشید را تحمل نمی‌کند، برخی گونه‌ها می‌توانند آفتاب ملایم صبحگاهی را دریافت کنند، اما تابش شدید و طولانی آفتاب تابستان، به‌خصوص در ساعات میانی روز، ممکن است باعث سوختگی و تغییر رنگ برگ‌ها شود. منابع تخصصی نیز نور زیاد و فیلترشده را برای بیشتر گونه‌های هویا مناسب می‌دانند.
کمبود نور معمولاً یکی از مهم‌ترین دلایل رشد ضعیف و گل ندادن هویا است. گیاهی که مدت طولانی در فضای کم‌نور قرار بگیرد ممکن است همچنان زنده بماند، اما فاصله میان گره‌های ساقه بیشتر می‌شود، رشد جدید ضعیف‌تر خواهد بود و احتمال تشکیل گل کاهش پیدا می‌کند. اگر خانه نور طبیعی کافی ندارد، می‌توان از چراغ رشد مناسب گیاهان استفاده کرد، اما حتی در این شرایط نیز بهتر است محل نگهداری ثابت باشد و گیاه به شکل مداوم بین نقاط مختلف خانه جابه‌جا نشود.
آبیاری هویا و تشخیص زمان مناسب آب دادن
یکی از مهم‌ترین اصول نگهداری هویا این است که آبیاری را براساس وضعیت خاک انجام دهید، نه براساس تقویم. نمی‌توان گفت هویا حتماً هر هفت روز، دو هفته یا یک ماه یک‌بار به آب نیاز دارد، زیرا سرعت خشک شدن بستر به نور، دما، فصل، اندازه گلدان، ترکیب خاک، جریان هوا و اندازه گیاه بستگی دارد. هویا به دلیل داشتن برگ‌های نسبتاً گوشتی می‌تواند مقداری آب ذخیره کند و در بسیاری از شرایط، ماندن طولانی ریشه در خاک خیس آسیب بیشتری نسبت به کمی تأخیر در آبیاری ایجاد می‌کند. NC State توصیه می‌کند بستر بین دو آبیاری فرصت خشک شدن پیدا کند و RHS نیز بر مرطوب بودن کنترل‌شده خاک بدون غرقابی شدن آن تأکید دارد.
برای تشخیص زمان آبیاری می‌توان چند سانتی‌متر بالای خاک را با انگشت بررسی کرد. اگر این بخش هنوز مرطوب است، بهتر است آبیاری را به تعویق بیندازید. سبک‌تر شدن محسوس گلدان نیز می‌تواند نشانه دیگری از کاهش رطوبت بستر باشد. هنگام آبیاری بهتر است تمام خاک به‌طور یکنواخت مرطوب شود و آب اضافی از سوراخ‌های انتهای گلدان خارج شود. باقی ماندن آب در زیرگلدانی یا استفاده از گلدان بدون سوراخ زهکش می‌تواند ریسک پوسیدگی ریشه را افزایش دهد.
نیاز آبی هویا در فصل رشد معمولاً بیشتر است، زیرا افزایش نور و دما موجب مصرف سریع‌تر آب می‌شود. در پاییز و زمستان با کاهش رشد گیاه باید فاصله بین آبیاری‌ها بیشتر شود، اما حتی در زمستان هم تعیین یک فاصله زمانی ثابت روش مناسبی نیست. RHS توصیه می‌کند در ماه‌های سرد اجازه داده شود بستر نسبت به فصل رشد خشک‌تر شود، بدون آنکه گیاه برای مدت طولانی در خشکی شدید باقی بماند.
دمای مناسب برای رشد هویا
هویا گیاهی گرمادوست است و بیشتر گونه‌های پرورش‌یافته در خانه در دمای معمول فضای داخلی عملکرد خوبی دارند. RHS محدوده حدود ۱۶ تا ۲۴ درجه سانتی‌گراد را برای بسیاری از هویاها در فصل رشد مناسب می‌داند. نکته مهم این است که مقاومت به سرما در تمام گونه‌ها یکسان نیست. Hoya carnosa می‌تواند دمای شبانه پایین‌تری را نسبت به برخی گونه‌های حساس‌تر تحمل کند، در حالی که Hoya bella به محیط گرم‌تری نیاز دارد. بنابراین نگهداری همه انواع هویا براساس یک عدد ثابت ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشد.
قرار گرفتن گیاه در کنار باد سرد پنجره، جریان مستقیم کولر یا مجاورت با وسایل گرمایشی می‌تواند به برگ‌ها و رشد هویا آسیب بزند. تغییر ناگهانی دما نیز ممکن است باعث ریزش برگ یا غنچه شود. بهترین شرایط زمانی ایجاد می‌شود که دمای محیط نسبتاً ثابت باشد و گیاه در معرض تنش‌های شدید حرارتی قرار نگیرد.
رطوبت مناسب برای هویا
هویا معمولاً رطوبت متوسط تا نسبتاً بالا را می‌پسندد، اما تعیین یک عدد یکسان برای همه گونه‌ها دقیق نیست. بسیاری از هویاها در محیط معمول خانه نیز قابل نگهداری هستند، به‌خصوص اگر دما بیش از حد بالا و هوا بسیار خشک نباشد. در محیط‌هایی که سیستم گرمایشی یا سرمایشی باعث کاهش شدید رطوبت هوا می‌شود، استفاده از دستگاه بخور می‌تواند شرایط پایدارتر و مؤثرتری برای گیاه ایجاد کند.
قرار دادن چند گیاه در کنار یکدیگر نیز تا حدی به ایجاد محیط مرطوب‌تر در اطراف آنها کمک می‌کند. می‌توان گلدان را روی سینی حاوی سنگریزه مرطوب قرار داد، مشروط بر اینکه کف گلدان با آب تماس مستقیم نداشته باشد. این روش با قرار دادن سنگریزه داخل کف گلدان متفاوت است. برای بهبود زهکشی نیازی نیست کف گلدان با یک لایه سنگ یا شن پر شود؛ عامل اصلی، وجود سوراخ زهکش و استفاده از بستر سبک و هواگیر است. RHS استفاده از سینی سنگریزه مرطوب را به‌عنوان یکی از روش‌های افزایش رطوبت محیط پیشنهاد می‌کند.
بهترین خاک برای هویا
خاک مناسب هویا باید هم بتواند مقدار مناسبی از رطوبت را حفظ کند و هم اجازه ندهد آب برای مدت طولانی اطراف ریشه باقی بماند. ساختار بسیار فشرده و سنگین مانع رسیدن اکسیژن کافی به ریشه می‌شود و احتمال پوسیدگی را افزایش می‌دهد. از آنجا که بسیاری از هویاها در طبیعت به شکل اپی‌فیت رشد می‌کنند، بستر سبک و دارای ذرات درشت معمولاً برای آنها مناسب‌تر از خاک متراکم باغچه است.
برای تهیه بستر هویا می‌توان از ترکیبی از خاک یا کمپوست مخصوص گیاهان آپارتمانی، پوست درخت یا پوست مخصوص ارکیده و پرلیت درشت استفاده کرد. RHS ترکیبی بر پایه بستر گلدانی بدون پیت همراه با پوست درخت و پرلیت درشت را توصیه می‌کند و خاک کاکتوس همراه با پرلیت را نیز یکی از گزینه‌های قابل استفاده می‌داند. هدف اصلی از این ترکیب، ایجاد فضایی است که آب اضافی سریع خارج شود و در عین حال ریشه‌ها به هوا دسترسی داشته باشند.
انتخاب گلدان و زمان تعویض گلدان هویا
هویا برخلاف بسیاری از گیاهان آپارتمانی نیازی ندارد هر سال به گلدان بزرگ‌تری منتقل شود. این گیاه معمولاً در گلدانی که کمی جمع‌وجور است مشکلی ندارد و تعویض بیش از حد گلدان حتی می‌تواند کنترل آبیاری را دشوار کند. اگر گلدان جدید بسیار بزرگ‌تر از حجم ریشه باشد، مقدار زیادی خاک مرطوب در اطراف ریشه باقی می‌ماند و خطر پوسیدگی افزایش پیدا می‌کند. Penn State نیز اشاره می‌کند که هویاها معمولاً با کمی فشردگی ریشه مشکلی ندارند و نباید برای افزایش اندازه گلدان عجله کرد.
وقتی ریشه‌ها حجم گلدان را به‌طور کامل اشغال کرده‌اند، بستر کیفیت خود را از دست داده یا آب به‌سختی در خاک حرکت می‌کند، می‌توان به تعویض گلدان فکر کرد. بهترین انتخاب، گلدانی فقط کمی بزرگ‌تر از گلدان قبلی و دارای سوراخ‌های زهکش کافی است. بهار معمولاً زمان مناسبی برای این کار است و بهتر است زمانی که گیاه غنچه یا گل دارد از تعویض گلدان خودداری شود. RHS نیز توصیه می‌کند گلدان جدید تنها چند سانتی‌متر بزرگ‌تر از توده ریشه انتخاب شود.
کوددهی هویا در فصل رشد
هویا معمولاً به کوددهی سنگین نیاز ندارد. در فصل رشد، استفاده از کود مایع متعادل و رقیق‌شده می‌تواند مواد غذایی لازم را در اختیار گیاه قرار دهد، اما کود بیشتر الزاماً به معنی رشد یا گلدهی بهتر نیست. تجمع نمک‌های کود در بستر می‌تواند توانایی ریشه برای جذب آب را مختل کند و در موارد شدید باعث آسیب به ریشه و برگ‌ها شود.
RHS برای هویا تغذیه سبک در بهار و تابستان را پیشنهاد می‌کند و کود متعادل مخصوص ارکیده را یکی از گزینه‌های مناسب می‌داند. همچنین توصیه می‌کند هر چند وقت یک‌بار بستر با آب ساده شست‌وشو داده شود تا تجمع نمک کاهش پیدا کند. پس از تعویض گلدان نیز بهتر است برای چند هفته کوددهی متوقف شود تا ریشه‌ها فرصت سازگاری با شرایط جدید پیدا کنند.
گلدهی هویا و علت گل ندادن گیاه
گل‌های هویا یکی از مهم‌ترین دلایل محبوبیت این گیاه هستند. گل‌ها معمولاً به شکل خوشه‌ای ظاهر می‌شوند و ظاهر مومی و ستاره‌ای دارند. برخی گونه‌ها عطر قابل توجهی تولید می‌کنند که به‌ویژه در ساعات عصر و شب محسوس‌تر است. برای گلدهی مناسب، گیاه قبل از هر چیز به نور کافی نیاز دارد و هویاهایی که برای مدت طولانی در محیط کم‌نور نگهداری می‌شوند ممکن است رشد برگ داشته باشند اما گل تولید نکنند.
سن و بلوغ گیاه نیز در گلدهی مؤثر است و نباید انتظار داشت هر قلمه جوان بلافاصله پس از ریشه‌زایی گل بدهد. ثبات شرایط محیطی هم اهمیت زیادی دارد. هنگامی که غنچه‌ها روی گیاه تشکیل شدند، بهتر است گلدان جابه‌جا یا به شکل مداوم چرخانده نشود. تغییر ناگهانی شدت و جهت نور می‌تواند باعث ریزش غنچه‌ها شود. خشک شدن شدید بستر یا خیس ماندن طولانی آن در این مرحله نیز احتمال از دست رفتن غنچه‌ها را افزایش می‌دهد.
یکی از مهم‌ترین نکات در هرس هویا این است که ساقه کوتاهی که خوشه گل روی آن تشکیل شده است نباید بعد از پایان گلدهی قطع شود. این بخش که Peduncle یا ساقه گل‌دهنده نام دارد، در بسیاری از هویاها می‌تواند در دوره‌های بعد دوباره گل تولید کند. جدا کردن آن ممکن است بخشی از ظرفیت گلدهی گیاه را از بین ببرد. RHS نیز توصیه می‌کند پس از تمام شدن گل‌ها، ساقه‌های گل‌دهنده باقی بمانند زیرا گل‌های جدید ممکن است دوباره از همان نقاط ایجاد شوند.
هرس و فرم‌دهی هویا
هویا به دلیل رشد رونده می‌تواند روی داربست، حلقه فلزی، قیم یا سایر تکیه‌گاه‌ها هدایت شود و برخی گونه‌ها نیز برای گلدان آویز مناسب‌اند. هرس در زمانی مفید است که ساقه‌ها بیش از حد بلند یا نامنظم شده‌اند، اما نباید هر شاخه بدون بررسی کوتاه شود. ابتدا باید مشخص شود شاخه موردنظر دارای ساقه‌های گل‌دهنده قدیمی است یا خیر.
شاخه‌های خشک، ضعیف یا آسیب‌دیده را می‌توان با قیچی تمیز حذف کرد. برای محدود کردن اندازه گیاه نیز می‌توان بخش‌هایی از رشدهای بلند را کوتاه کرد، اما حفظ ساختار اصلی بوته و نقاط گلدهی اهمیت بیشتری از هرس سنگین دارد. ساقه‌های سالمی که در زمان هرس جدا می‌شوند نیز می‌توانند برای تکثیر مورد استفاده قرار گیرند.
تکثیر هویا با قلمه ساقه
قلمه ساقه یکی از رایج‌ترین و ساده‌ترین روش‌های تکثیر هویا است. برای این کار باید بخشی سالم از ساقه را انتخاب کرد که چند گره داشته باشد. وجود گره اهمیت زیادی دارد، زیرا ریشه و رشد جدید از همین نقاط شکل می‌گیرد. برگ‌های قسمت پایینی قلمه را می‌توان جدا کرد تا گره موردنظر امکان تماس با آب یا بستر ریشه‌زایی را داشته باشد.
ریشه‌زایی قلمه در آب امکان‌پذیر است و RHS اشاره می‌کند که قلمه‌های هویا می‌توانند طی چند هفته در آب ریشه تولید کنند. پس از تشکیل مجموعه‌ای مناسب از ریشه‌ها می‌توان قلمه را به بستر سبک انتقال داد. در روش دوم، قلمه از ابتدا داخل مخلوطی سبک و هواگیر قرار می‌گیرد و بستر تا زمان شکل‌گیری ریشه کمی مرطوب نگه داشته می‌شود. در هر دو روش، نور زیاد اما غیرمستقیم و دمای نسبتاً گرم به موفقیت ریشه‌زایی کمک می‌کند.
هورمون ریشه‌زایی می‌تواند در برخی شرایط مورد استفاده قرار گیرد، اما برای بسیاری از قلمه‌های سالم هویا ضرورت مطلق ندارد. مهم‌تر از هورمون، سلامت قلمه، وجود گره، دمای مناسب، رطوبت کنترل‌شده و جلوگیری از ماندن قلمه در شرایط بسیار خیس است.
علت زرد شدن برگ هویا
زرد شدن برگ‌های هویا یک علامت عمومی است و نباید بلافاصله آن را به کمبود کود نسبت داد. یکی از دلایل رایج، خیس ماندن طولانی خاک و کاهش اکسیژن در اطراف ریشه است. اگر چند برگ هم‌زمان زرد شده‌اند و خاک نیز برای مدت زیادی مرطوب باقی می‌ماند، ابتدا باید وضعیت زهکشی، فاصله آبیاری و سلامت ریشه بررسی شود.
قرار گرفتن در محیط بسیار سرد، آسیب ریشه، تغییر ناگهانی شرایط و در برخی موارد کمبود نور نیز می‌تواند با زرد شدن یا ریزش برگ همراه باشد. اگر زردی تنها در یکی دو برگ قدیمی دیده می‌شود و بقیه گیاه سالم است، ممکن است بخشی از روند طبیعی پیر شدن برگ باشد. بنابراین برای تشخیص علت باید وضعیت کل گیاه بررسی شود و صرفاً براساس رنگ یک برگ تصمیم گرفته نشود.
علت چروک شدن یا نرم شدن برگ‌های هویا
برگ‌های چروک یا نرم معمولاً نشان می‌دهند گیاه نمی‌تواند آب کافی به بافت برگ برساند، اما این اتفاق همیشه به معنی کم‌آبی ساده نیست. اگر خاک کاملاً خشک شده باشد، گیاه احتمالاً به آب نیاز دارد؛ اما اگر خاک مرطوب است و برگ‌ها همچنان نرم و چروکیده‌اند، ممکن است ریشه‌ها در اثر رطوبت بیش از حد آسیب دیده باشند و توان جذب آب را از دست داده باشند.
به همین دلیل، آب دادن فوری به هر هویایی که برگ چروک دارد تصمیم درستی نیست. ابتدا باید رطوبت خاک و وضعیت ریشه بررسی شود. این تفاوت یکی از مهم‌ترین نکات در نگهداری هویاست، زیرا علائم ظاهری کم‌آبی و پوسیدگی ریشه در مراحل خاص می‌توانند بسیار شبیه یکدیگر باشند.
پوسیدگی ریشه هویا
پوسیدگی ریشه یکی از جدی‌ترین مشکلات هویا است و معمولاً در نتیجه ماندن طولانی گیاه در بستر اشباع از آب ایجاد می‌شود. سیاه شدن بخش‌هایی از گیاه، ریزش برگ، ضعیف شدن ناگهانی ساقه‌ها و بوی نامطبوع خاک می‌تواند از نشانه‌های هشداردهنده باشد. RHS نیز خاک غرقابی و زهکشی ضعیف را از دلایل اصلی سیاه شدن برگ، ریزش برگ و از بین رفتن بخش‌هایی از گیاه معرفی می‌کند.
اگر پوسیدگی محدود باشد، باید گیاه از گلدان خارج و ریشه‌های نرم، قهوه‌ای یا سیاه و آسیب‌دیده با ابزار تمیز جدا شوند و گیاه در بستر تازه و سبک کاشته شود. اگر قسمت زیادی از سیستم ریشه از بین رفته است، گرفتن قلمه از ساقه‌های سالم می‌تواند شانس حفظ گیاه را افزایش دهد. در مراحل پیشرفته پوسیدگی، نجات ریشه اصلی همیشه ممکن نیست.
آفات رایج هویا
هویا ممکن است در محیط خانه به آفاتی مانند شپشک آردآلود، شپشک سپردار و سفیدبالک گلخانه‌ای مبتلا شود. شپشک آردآلود معمولاً در محل اتصال برگ و ساقه، زیر برگ‌ها و بخش‌های متراکم گیاه به شکل تجمعات سفید پنبه‌ای دیده می‌شود. بررسی منظم گیاه باعث می‌شود آلودگی پیش از گسترش شدید شناسایی شود. RHS نیز شپشک آردآلود، سفیدبالک و شپشک سپردار را در میان آفات قابل مشاهده روی هویا ذکر می‌کند.
در آلودگی‌های محدود می‌توان ابتدا آفات قابل مشاهده را به‌صورت دستی پاک کرد و برگ‌ها و ساقه‌ها را با دقت بررسی کرد. در صورت گسترش آفت، انتخاب روش کنترل باید براساس نوع آفت و محصول مجاز برای گیاهان آپارتمانی انجام شود. قرنطینه کردن گیاه آلوده از سایر گلدان‌ها نیز می‌تواند احتمال انتقال آفت را کاهش دهد.
نگهداری هویا در پاییز و زمستان
با کوتاه شدن روزها و کاهش شدت نور، سرعت رشد بسیاری از هویاهای خانگی کاهش پیدا می‌کند. در این دوره مهم‌ترین تغییر، کمتر شدن نیاز گیاه به آب است. خاک در زمستان معمولاً دیرتر خشک می‌شود و ادامه برنامه آبیاری فصل گرم می‌تواند باعث خیس ماندن طولانی بستر و آسیب ریشه شود.
بهتر است گیاه در روشن‌ترین محل مناسب خانه نگهداری شود، اما از تماس مستقیم با شیشه بسیار سرد، باد سرد و منابع گرمایشی دور باشد. میزان کوددهی نیز باید متناسب با سرعت رشد کاهش پیدا کند. اگر گیاه عملاً رشد جدیدی ندارد، تغذیه سنگین در این دوره ضرورتی ندارد. شرایط زمستانی مناسب برای هر گونه کمی متفاوت است و به همین دلیل شناخت گونه‌ای که در خانه نگهداری می‌شود، به تصمیم‌گیری دقیق‌تر درباره دما و آبیاری کمک می‌کند.
هویا در صورت دریافت نور کافی، بستر هواگیر، آبیاری متناسب با خشک شدن خاک و محیطی نسبتاً پایدار می‌تواند سال‌ها در خانه باقی بماند و به مرور به گیاهی بزرگ و گلدار تبدیل شود. مهم‌ترین اصل در نگهداری این گیاه پرهیز از مراقبت افراطی است؛ آبیاری بیش از حد، تعویض پی‌درپی گلدان، کوددهی سنگین و جابه‌جایی مداوم بیشتر از آنکه به هویا کمک کنند، می‌توانند باعث ایجاد تنش شوند. مشاهده وضعیت برگ‌ها، بررسی خاک پیش از آبیاری و ثابت نگه داشتن شرایط محیطی معمولاً نتیجه بهتری از دنبال کردن برنامه‌های ثابت و نسخه‌های یکسان برای تمام گونه‌های هویا خواهد داشت.
هنوز نظری ثبت نشده است.