واکسن یک سالگی به واکسن‌هایی گفته می‌شود که طبق برنامه واکسیناسیون کشوری هنگام رسیدن کودک به ۱۲ ماهگی تزریق می‌شوند. این مرحله از واکسیناسیون اهمیت زیادی دارد، زیرا علاوه بر آغاز ایمن‌سازی علیه برخی بیماری‌های ویروسی، یکی از نوبت‌های واکسن پنوموکوک نیز در این سن انجام می‌شود. بااین‌حال، برنامه تزریق در کشورهای مختلف یکسان نیست و اطلاعات مربوط به واکسن‌های ۱۲ تا ۱۵ ماهگی در منابع خارجی الزاماً با برنامه ایران مطابقت ندارد. طبق جدول منتشرشده در سال ۲۰۲۶ در مجله مدیترانه شرقی سازمان جهانی بهداشت، واکسن‌های برنامه‌ریزی‌شده برای ۱۲ ماهگی در ایران شامل MMR و پنوموکوک هستند. والدین باید برای دریافت این واکسن‌ها به مراکز خدمات سلامت مراجعه کنند و در صورت وجود بیماری زمینه‌ای، تأخیر در نوبت‌های قبلی یا سابقه واکنش شدید به واکسن، وضعیت کودک را پیش از تزریق با پزشک یا مراقب سلامت در میان بگذارند.
واکسن یک سالگی شامل چه واکسن‌هایی است؟
در برنامه واکسیناسیون ایران، دو واکسن اصلی در ۱۲ ماهگی پیش‌بینی شده است. واکسن MMR نخستین نوبت معمول واکسیناسیون ترکیبی علیه سرخک، سرخجه و اوریون در این سن است. واکسن پنوموکوک نیز برای تکمیل برنامه ایمن‌سازی علیه برخی بیماری‌های ناشی از باکتری پنوموکوک تزریق می‌شود.
واکسن MMR یک فرآورده ترکیبی است که سیستم ایمنی را برای شناسایی سه ویروس متفاوت آماده می‌کند. دریافت این واکسن می‌تواند احتمال ابتلا و بروز عوارض ناشی از بیماری‌های تحت پوشش را کاهش دهد. واکسن پنوموکوک نیز با ایجاد پاسخ ایمنی علیه گروهی از انواع باکتری استرپتوکوک پنومونیه، خطر برخی عفونت‌های تهاجمی را کمتر می‌کند.
این دو واکسن عملکرد متفاوتی دارند و جایگزین یکدیگر نیستند. واکسن MMR برای مقابله با بیماری‌های ویروسی طراحی شده، درحالی‌که پنوموکوک علیه یک عامل باکتریایی عمل می‌کند. هر دو می‌توانند در یک نوبت مراجعه و در محل‌های تزریق جداگانه، مطابق دستورالعمل واکسیناسیون، تجویز شوند.
در برخی کشورها واکسن‌های دیگری مانند هپاتیت A یا آبله‌مرغان نیز در حوالی یک‌سالگی تزریق می‌شوند. بااین‌حال، این واکسن‌ها جزو برنامه همگانی ۱۲ ماهگی ایران در جدول مورد بررسی نیستند و نباید فهرست واکسن‌های کشورهای دیگر را بدون تطبیق با برنامه کشوری مبنای مراجعه قرار داد.
واکسن MMR در ۱۲ ماهگی از چه بیماری‌هایی پیشگیری می‌کند؟
واکسن MMR مخفف سه بیماری Measles، Mumps و Rubella است که در فارسی با نام‌های سرخک، اوریون و سرخجه شناخته می‌شوند. این بیماری‌ها منشأ ویروسی دارند و هرکدام می‌توانند با علائم و عوارض متفاوتی همراه باشند.
سرخک یکی از بیماری‌های بسیار مسری است که از طریق هوا و ذرات تنفسی منتقل می‌شود. تب، سرفه، آبریزش بینی، التهاب چشم و بثورات پوستی از نشانه‌های شناخته‌شده آن هستند. در بعضی کودکان، سرخک ممکن است باعث عوارضی مانند ذات‌الریه، التهاب مغز و بستری شدن در بیمارستان شود. واکسیناسیون یکی از مؤثرترین راه‌های کاهش خطر این بیماری است.
اوریون معمولاً با التهاب و تورم غدد بزاقی، به‌ویژه غدد بناگوشی، شناخته می‌شود. این بیماری ممکن است تب، سردرد، ضعف و درد هنگام جویدن ایجاد کند. در موارد کمتر شایع، عوارضی مانند التهاب پرده‌های مغز یا مشکلات شنوایی نیز ممکن است رخ دهند.
سرخجه در بسیاری از کودکان بیماری نسبتاً خفیفی ایجاد می‌کند، اما اهمیت آن تنها به علائم دوران کودکی محدود نیست. ابتلای زنان باردار، به‌خصوص در مراحل اولیه بارداری، می‌تواند باعث آسیب جدی به جنین و بروز سندرم سرخجه مادرزادی شود. افزایش پوشش واکسیناسیون در جامعه به کاهش گردش ویروس و محافظت از افراد آسیب‌پذیر کمک می‌کند.
MMR از نوع واکسن زنده تضعیف‌شده است. این واکسن با استفاده از ویروس‌های ضعیف‌شده، پاسخ ایمنی ایجاد می‌کند و در افراد دارای سیستم ایمنی سالم، معمولاً بدون ایجاد بیماری طبیعی و شدید، بدن را برای مواجهه‌های بعدی آماده می‌سازد.
نوبت اول و دوم واکسن MMR در ایران چه زمانی تزریق می‌شود؟
طبق برنامه واکسیناسیون کشوری ایران، نوبت اول واکسن MMR در ۱۲ ماهگی و نوبت دوم آن در ۱۸ ماهگی انجام می‌شود. دریافت هر دو نوبت اهمیت دارد، زیرا بعضی کودکان ممکن است پس از دوز نخست پاسخ ایمنی کافی ایجاد نکنند و نوبت دوم به افزایش پوشش محافظتی کمک می‌کند.
در بعضی منابع خارجی، زمان معمول نوبت دوم MMR چهار تا شش سالگی اعلام شده است. این برنامه به برخی کشورها، از جمله ایالات متحده، مربوط می‌شود و با برنامه روتین ایران تفاوت دارد.
همچنین در شرایط خاص مانند افزایش خطر انتقال سرخک، ممکن است طبق تصمیم مراجع بهداشتی برای کودکان در سنین پایین‌تر نیز واکسیناسیون تکمیلی در نظر گرفته شود. برای مثال، در برخی استان‌های پرخطر ایران واکسن سرخک در شش‌ماهگی نیز در برنامه قرار گرفته است. چنین دوزهایی لزوماً جایگزین نوبت‌های معمول MMR در ۱۲ و ۱۸ ماهگی نیستند و برنامه کودک باید طبق دستور مرکز سلامت تنظیم شود.
پس از تزریق واکسن، ایجاد پاسخ ایمنی به زمان نیاز دارد و محافظت کامل بلافاصله برقرار نمی‌شود. بنابراین همچنان رعایت توصیه‌های بهداشتی و توجه به تماس احتمالی کودک با افراد مبتلا به بیماری‌های مسری اهمیت دارد.
واکسن پنوموکوک در یک سالگی چه کاربردی دارد؟
واکسن پنوموکوک برای محافظت در برابر برخی انواع باکتری استرپتوکوک پنومونیه طراحی شده است. این باکتری می‌تواند بیماری‌هایی مانند ذات‌الریه، عفونت خون، مننژیت و عفونت گوش میانی ایجاد کند. در کودکان خردسال، بعضی از این عفونت‌ها ممکن است شدید باشند و به درمان بیمارستانی نیاز پیدا کنند.
واکسن کونژوگه پنوموکوک که با نام PCV شناخته می‌شود، سیستم ایمنی را علیه انواع مشخصی از این باکتری تحریک می‌کند. استفاده از فناوری کونژوگه باعث می‌شود پاسخ ایمنی در کودکان خردسال مناسب‌تر باشد و در برنامه‌های واکسیناسیون دوران شیرخوارگی کاربرد داشته باشد.
واکسن پنوموکوک در سال ۲۰۲۴ به برنامه ملی واکسیناسیون ایران اضافه شد. بر اساس جدول برنامه کشوری، نوبت‌های آن در دوماهگی، چهارماهگی و دوازده‌ماهگی پیش‌بینی شده‌اند.
تزریق این واکسن خطر برخی عفونت‌های پنوموکوکی را کاهش می‌دهد، اما به معنای پیشگیری از تمام انواع ذات‌الریه یا مننژیت نیست. عوامل ویروسی و باکتریایی مختلفی می‌توانند این بیماری‌ها را ایجاد کنند و واکسن تنها علیه عوامل یا سروتیپ‌های تحت پوشش خود محافظت ایجاد می‌کند.
برای کودکانی که بیماری‌های مزمن، مشکلات ایمنی یا شرایط پزشکی ویژه دارند، ممکن است بررسی دقیق‌تر سابقه واکسیناسیون یا توصیه‌های تکمیلی ضروری باشد. در چنین مواردی، تصمیم درباره نوع و تعداد نوبت‌ها باید با توجه به دستورالعمل معتبر و نظر پزشک انجام شود.
جدول زمان‌بندی واکسن یک سالگی در ایران
برنامه واکسیناسیون کودک از بدو تولد آغاز می‌شود و در ماه‌های مختلف ادامه پیدا می‌کند. نوبت ۱۲ ماهگی بخشی از این برنامه پیوسته است و بررسی واکسن‌های قبلی در هنگام مراجعه اهمیت دارد.
| سن کودک | واکسن‌های مرتبط |
|---|---|
| ۲ ماهگی | نوبت اول پنوموکوک همراه واکسن‌های برنامه کشوری |
| ۴ ماهگی | نوبت دوم پنوموکوک همراه واکسن‌های برنامه کشوری |
| ۱۲ ماهگی | MMR و پنوموکوک |
| ۱۸ ماهگی | MMR، سه‌گانه و فلج اطفال خوراکی |
| ۶ سالگی | سه‌گانه و فلج اطفال طبق برنامه کشوری |
این جدول بر اساس برنامه منتشرشده برای ایران تنظیم شده است و صرفاً نوبت‌های مرتبط با موضوع مقاله و واکسن‌های پس از یک‌سالگی را نشان می‌دهد. در صورت اصلاح دستورالعمل کشوری یا وجود شرایط اختصاصی کودک، اطلاعات مرکز خدمات سلامت و کارت واکسیناسیون مبنای مراجعه خواهد بود.
اگر کودک یکی از واکسن‌های قبلی را دریافت نکرده باشد، ممکن است برنامه جبرانی متفاوتی برای او در نظر گرفته شود. در این شرایط نباید تعداد نوبت‌ها یا فاصله میان آن‌ها را بر اساس حدس تعیین کرد.
واکسن یک سالگی را کجا باید تزریق کرد؟
برای دریافت واکسن‌های ۱۲ ماهگی، والدین می‌توانند به مرکز خدمات جامع سلامت، پایگاه سلامت یا خانه بهداشت مرتبط با محل سکونت مراجعه کنند. واکسیناسیون روتین کودکان در ایران در چارچوب برنامه ملی ایمن‌سازی و از طریق شبکه خدمات بهداشتی انجام می‌شود.
بهتر است پیش از مراجعه، تاریخ تولد کودک و نوبت ثبت‌شده در کارت واکسیناسیون بررسی شود. همچنین در صورت جابه‌جایی محل سکونت یا دریافت واکسن در مرکز دیگر، همراه داشتن سوابق قبلی اهمیت دارد.
در مرکز واکسیناسیون، مراقب سلامت وضعیت نوبت‌های قبلی را بررسی می‌کند و در صورت وجود شرایط خاص، درباره امکان تزریق یا نیاز به ارجاع تصمیم می‌گیرد. پس از انجام واکسیناسیون نیز نوع واکسن و تاریخ تزریق باید در پرونده یا کارت مربوط ثبت شود.
اگر والدین درباره موجودی واکسن، ساعت فعالیت مرکز یا مدارک موردنیاز اطمینان ندارند، بهتر است پیش از مراجعه با مرکز مربوط هماهنگ کنند.
نکات ضروری قبل از تزریق واکسن یک سالگی
قبل از واکسیناسیون لازم است سابقه سلامت کودک بررسی شود. اگر پس از نوبت قبلی واکسن، واکنش شدید آلرژیک رخ داده یا کودک بیماری خاصی دارد، این اطلاعات باید پیش از تزریق به پزشک یا مراقب سلامت اعلام شود.
یکی از موضوعاتی که والدین را نگران می‌کند، واکسیناسیون هنگام سرماخوردگی است. برخلاف تصور رایج، سرماخوردگی خفیف، آبریزش بینی، سرفه ملایم یا اسهال خفیف معمولاً دلیل کافی برای به تعویق انداختن واکسن نیست. حتی تب خفیف نیز همیشه مانع واکسیناسیون محسوب نمی‌شود و تصمیم نهایی به ارزیابی وضعیت عمومی کودک بستگی دارد.
در مقابل، اگر کودک بیماری متوسط تا شدید دارد، بی‌حال است یا علائم قابل‌توجهی نشان می‌دهد، ممکن است پزشک واکسیناسیون را تا زمان بهبود به تعویق بیندازد. این تصمیم با هدف ارزیابی بهتر وضعیت کودک و جلوگیری از پیچیده شدن تشخیص علائم بیماری انجام می‌شود.
برای واکسن MMR، وجود برخی اختلالات شدید سیستم ایمنی یا دریافت داروهای سرکوب‌کننده ایمنی اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین سابقه دریافت اخیر بعضی فرآورده‌های خونی یا ایمونوگلوبولین ممکن است بر زمان مناسب تزریق تأثیر بگذارد.
واکنش آلرژیک شدید به دوز قبلی یا یکی از اجزای واکسن نیز باید حتماً گزارش شود. در مورد واکسن پنوموکوک، سابقه حساسیت شدید به برخی ترکیبات یا واکسن‌های مرتبط نیز در ارزیابی اهمیت دارد.
پیش از مراجعه، تغذیه معمول کودک می‌تواند ادامه پیدا کند و در بسیاری از موارد نیازی به ناشتا بودن نیست. همراه داشتن وسیله موردعلاقه کودک و در آغوش گرفتن او هنگام تزریق نیز می‌تواند به کاهش اضطراب و ناراحتی کمک کند.
عوارض واکسن یک سالگی چیست و چند روز ادامه دارد؟
مانند سایر واکسن‌ها، واکسن‌های یک‌سالگی نیز ممکن است باعث بروز عوارض خفیف و گذرا شوند. شدت و زمان ظاهر شدن این واکنش‌ها در همه کودکان یکسان نیست و برخی کودکان پس از تزریق علامت قابل‌توجهی ندارند.
درد، قرمزی و تورم محل تزریق از واکنش‌های شایع هستند. بعضی کودکان ممکن است برای مدت کوتاهی بی‌قرار شوند، کمتر غذا بخورند یا خواب بیشتری داشته باشند. این علائم اغلب بدون درمان خاصی برطرف می‌شوند.
تب نیز ممکن است پس از واکسیناسیون رخ دهد، اما زمان بروز آن به نوع واکسن بستگی دارد. برای مثال، واکنش‌های مرتبط با واکسن پنوموکوک معمولاً در روزهای نخست پس از تزریق ظاهر می‌شوند، درحالی‌که تب ناشی از MMR ممکن است با تأخیر ایجاد شود.
تفاوت زمان بروز عوارض اهمیت دارد، زیرا والدین ممکن است تصور کنند هر تبی که چند روز پس از واکسیناسیون اتفاق می‌افتد الزاماً به واکسن مربوط است. در واقع، کودکان ممکن است هم‌زمان به عفونت‌های معمول دوران کودکی مبتلا شوند و در صورت تداوم یا شدت علائم، بررسی پزشکی ضروری باشد.
تب واکسن یک سالگی چند روز بعد شروع می‌شود؟
تب پس از واکسن پنوموکوک ممکن است در یک تا دو روز نخست ایجاد شود و معمولاً کوتاه‌مدت است. این واکنش می‌تواند همراه با درد محل تزریق، کاهش اشتها یا بی‌قراری باشد.
در مورد MMR، الگوی زمانی متفاوت است. طبق اطلاعات مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا، در بخشی از افراد واکسینه‌شده ممکن است تب خفیف یا بثورات پوستی حدود ۷ تا ۱۲ روز پس از تزریق ظاهر شود.
این تفاوت به ماهیت واکسن MMR و روند ایجاد پاسخ ایمنی ارتباط دارد. بنابراین ممکن است کودکی در روز نخست پس از واکسن مشکلی نداشته باشد، اما حدود یک هفته بعد دچار تب یا دانه‌های پوستی خفیف شود.
البته هر تبی در این بازه زمانی را نباید بدون بررسی به واکسن نسبت داد. اگر کودک هم‌زمان سرفه شدید، مشکل تنفس، بی‌حالی غیرعادی، کم‌آبی بدن یا علائم بیماری دیگری دارد، باید از نظر علت احتمالی بررسی شود.
برای کاهش ناراحتی ناشی از تب، تأمین مایعات کافی، لباس مناسب و حفظ دمای متعادل محیط اهمیت دارد. در صورت نیاز به داروی تب‌بر، مقدار مصرف باید بر اساس وزن کودک و توصیه پزشک یا داروساز تعیین شود.
مراقبت‌های بعد از واکسن یک سالگی
پس از تزریق واکسن، بهتر است والدین برای مدتی که مرکز واکسیناسیون توصیه می‌کند در محل بمانند تا در صورت بروز واکنش فوری، امکان رسیدگی وجود داشته باشد. واکنش‌های آلرژیک شدید بسیار نادر هستند، اما تشخیص سریع آن‌ها اهمیت دارد.
در خانه، رفتار عمومی کودک، میزان نوشیدن مایعات، اشتها و دمای بدن باید متناسب با وضعیت او بررسی شود. اگر کودک کمی بی‌قرار است اما هوشیاری مناسبی دارد و مایعات را دریافت می‌کند، معمولاً می‌توان با مراقبت حمایتی و تحت نظر گرفتن علائم از او نگهداری کرد.
برای کاهش درد یا تورم محل تزریق، می‌توان از پارچه تمیز و خنک استفاده کرد. ماساژ شدید محل تزریق یا استفاده خودسرانه از پمادها و مواد موضعی توصیه نمی‌شود.
تغذیه کودک نیز می‌تواند مطابق برنامه معمول ادامه پیدا کند. شیر مادر، شیر خشک در کودکانی که از آن استفاده می‌کنند و مایعات متناسب با سن به حفظ آب بدن کمک می‌کنند. کاهش مختصر اشتها برای مدت کوتاه ممکن است رخ دهد، اما امتناع مداوم از نوشیدن مایعات نیازمند توجه پزشکی است.
حمام کردن کودک پس از واکسن معمولاً ممنوع نیست، مشروط بر اینکه حال عمومی مناسبی داشته باشد. بهتر است از آب با دمای متعادل استفاده شود و محل تزریق به‌شدت مالش داده نشود.
در صورت نیاز به استامینوفن، دوز مناسب باید با توجه به وزن کودک تعیین شود. مصرف خودسرانه مقدارهای بالا یا استفاده از داروی تب‌بر صرفاً برای پیشگیری از تب، بدون توصیه پزشک، مناسب نیست. همچنین آسپرین نباید برای کنترل تب کودکان استفاده شود، مگر در شرایط خاص و با تجویز تخصصی.
علائم خطر بعد از واکسن یک سالگی که نیاز به مراجعه پزشکی دارند
بیشتر واکنش‌های پس از واکسیناسیون خفیف هستند، اما بعضی علائم ممکن است نشان‌دهنده وضعیت جدی باشند و نباید نادیده گرفته شوند.
بروز دشواری تنفس، خس‌خس شدید، تورم صورت یا گلو، کاهش هوشیاری یا علائم واکنش آلرژیک شدید نیازمند تماس فوری با اورژانس است. چنین واکنش‌هایی بسیار نادرند، اما در صورت وقوع باید بدون تأخیر بررسی شوند.
تشنج، بی‌حالی شدید، پاسخ ندادن طبیعی کودک به محرک‌ها یا تغییر واضح سطح هوشیاری نیز نیاز به ارزیابی اورژانسی دارد. اگر کودک پس از واکسیناسیون دچار تب بالا یا مداوم شود، به‌خصوص زمانی که با علائم نگران‌کننده دیگری همراه است، باید توسط پزشک بررسی شود.
استفراغ مکرر، کاهش محسوس ادرار، خشکی دهان، ناتوانی در نوشیدن مایعات و گریه بدون اشک می‌توانند از نشانه‌های کم‌آبی باشند. همچنین اگر قرمزی و تورم محل تزریق به‌جای کاهش، به‌طور پیشرونده افزایش یابد یا با درد شدید و ترشح همراه شود، بررسی پزشکی ضرورت دارد.
واکنش‌های نادر دیگری مانند کاهش موقت پلاکت‌های خون نیز پس از واکسن MMR گزارش شده‌اند. مشاهده کبودی‌های گسترده و غیرعادی، لکه‌های خونریزی زیرپوستی یا خونریزی غیرمعمول باید به پزشک اطلاع داده شود.
هدف از شناخت این علائم، تشخیص زودهنگام شرایط غیرمعمول است. بروز تب یا بی‌قراری خفیف به‌تنهایی به معنای وقوع عارضه خطرناک نیست و تصمیم درمانی باید بر اساس مجموعه علائم و وضعیت عمومی کودک انجام شود.
آیا واکسن یک سالگی باعث بثورات پوستی می‌شود؟
یکی از واکنش‌های احتمالی پس از واکسن MMR، ایجاد بثورات پوستی خفیف است. این دانه‌ها ممکن است چند روز پس از تزریق و معمولاً در بازه حدود یک تا دو هفته ظاهر شوند.
بثورات خفیف مرتبط با پاسخ به واکسن معمولاً گذرا هستند و در بیشتر موارد بدون درمان خاصی برطرف می‌شوند. براساس راهنمای CDC، بثورات خفیفی که به واکسن MMR مربوط باشند به‌تنهایی به معنای مسری بودن کودک نیستند.
بااین‌حال، تشخیص علت بثورات تنها از روی زمان ظاهر شدن آن‌ها ممکن نیست. اگر کودک در معرض فرد مبتلا به سرخک قرار گرفته، تب بالا دارد یا همراه دانه‌های پوستی دچار سرفه، آبریزش بینی و التهاب چشم شده است، باید احتمال بیماری عفونی نیز بررسی شود.
در چنین شرایطی بهتر است پیش از مراجعه حضوری به مرکز درمانی، موضوع با پزشک یا مرکز بهداشتی مطرح شود تا در صورت شک به بیماری مسری، اقدامات لازم برای جلوگیری از انتقال به دیگران انجام گیرد.
اگر واکسن یک سالگی دیر تزریق شود چه اتفاقی می‌افتد؟
تأخیر در واکسیناسیون ممکن است باعث شود کودک برای مدت طولانی‌تری در برابر بیماری‌های قابل‌پیشگیری آسیب‌پذیر باقی بماند. به همین دلیل، بهتر است نوبت‌های واکسن طبق برنامه کشوری و در زمان مقرر انجام شوند.
اگر به هر دلیل واکسن ۱۲ ماهگی در تاریخ تعیین‌شده تزریق نشده باشد، لازم است والدین در اولین فرصت با مرکز خدمات سلامت هماهنگ کنند. تأخیر لزوماً به معنای از دست رفتن امکان واکسیناسیون یا ضرورت شروع دوباره تمام نوبت‌ها نیست.
در بسیاری از برنامه‌های واکسیناسیون، نوبت‌های تأخیری با رعایت فاصله‌های معتبر قابل جبران هستند. بااین‌حال، تعداد دوزهای موردنیاز و فاصله میان آن‌ها ممکن است به سن فعلی کودک، واکسن‌های دریافت‌شده و دستورالعمل کشوری بستگی داشته باشد.
برای مثال، اگر کودک نوبت‌های قبلی پنوموکوک را دریافت نکرده باشد، نمی‌توان بدون بررسی سابقه، برنامه سه‌دوزی معمول را عیناً برای او اجرا کرد. برنامه جبرانی باید بر اساس شرایط اختصاصی کودک تعیین شود.
اگر کارت واکسیناسیون گم شده باشد، بهتر است والدین از مرکز سلامت قبلی یا محل ثبت پرونده کودک برای بازیابی سوابق کمک بگیرند. دریافت نوبت اضافی یا حذف واکسن بر اساس حافظه والدین و بدون بررسی مستندات، روش مناسبی نیست.
تفاوت واکسن یک سالگی با واکسن ۱۸ ماهگی
واکسیناسیون یک‌سالگی و ۱۸ ماهگی دو مرحله جداگانه از برنامه ایمن‌سازی کودکان هستند. در ۱۲ ماهگی واکسن MMR و پنوموکوک تزریق می‌شوند، اما در ۱۸ ماهگی برنامه شامل نوبت دوم MMR، واکسن سه‌گانه و واکسن خوراکی فلج اطفال است.
واکسن سه‌گانه یا DTP علیه دیفتری، کزاز و سیاه‌سرفه محافظت ایجاد می‌کند. واکسن فلج اطفال نیز برای حفظ ایمنی در برابر ویروس پولیو مورد استفاده قرار می‌گیرد. این واکسن‌ها نقش متفاوتی نسبت به پنوموکوک دارند و دریافت یکی جایگزین دیگری نمی‌شود.
اهمیت نوبت ۱۸ ماهگی به‌ویژه در تکمیل واکسیناسیون MMR مشخص می‌شود. دریافت نوبت دوم به افزایش اطمینان از ایجاد پاسخ ایمنی در کودک کمک می‌کند.
والدین بهتر است پس از تزریق واکسن یک‌سالگی، تاریخ مراجعه بعدی را مطابق کارت واکسیناسیون مشخص کنند و در صورت تغییر محل سکونت، سوابق واکسیناسیون کودک را همراه داشته باشند.
واکسن یک سالگی برای کودکان دارای بیماری زمینه‌ای
بیشتر کودکان می‌توانند واکسن‌های برنامه کشوری را طبق زمان‌بندی دریافت کنند، اما وجود بعضی بیماری‌های زمینه‌ای ممکن است نیازمند بررسی اختصاصی باشد.
در کودکانی که اختلال شدید سیستم ایمنی دارند یا تحت درمان‌های سرکوب‌کننده ایمنی قرار گرفته‌اند، واکسن MMR به‌دلیل زنده تضعیف‌شده بودن ممکن است منع مصرف داشته باشد. تصمیم درباره تزریق یا تعویق در این شرایط باید توسط پزشک آشنا با وضعیت بیماری گرفته شود.
در مقابل، واکسن پنوموکوک از نوع کونژوگه و غیرزنده است و برای بعضی کودکان دارای بیماری‌های زمینه‌ای اهمیت ویژه‌ای دارد. بااین‌حال، شرایط خاص پزشکی ممکن است بر تعداد نوبت‌ها یا زمان‌بندی واکسیناسیون تأثیر بگذارد.
همچنین کودکان دارای سابقه واکنش آلرژیک شدید به واکسن قبلی باید پیش از دریافت نوبت جدید بررسی شوند. واکنش‌هایی مانند تب خفیف یا درد محل تزریق با آلرژی شدید تفاوت دارند و به‌تنهایی به معنای ممنوعیت واکسیناسیون بعدی نیستند.
اگر کودک سابقه نقص ایمنی، درمان سرطان، پیوند عضو، مصرف طولانی‌مدت داروهای سرکوب‌کننده ایمنی یا دریافت اخیر فرآورده‌های خونی دارد، ارائه اطلاعات کامل پزشکی هنگام مراجعه برای واکسیناسیون ضروری است.
اهمیت ثبت واکسن یک سالگی در کارت واکسیناسیون کودک
کارت واکسیناسیون یکی از مهم‌ترین اسناد سلامت کودک در سال‌های نخست زندگی است. در این کارت، نام واکسن، تاریخ تزریق و نوبت‌های بعدی ثبت می‌شود و امکان بررسی وضعیت ایمن‌سازی را در مراجعات آینده فراهم می‌کند.
ثبت صحیح واکسن یک‌سالگی به مراقب سلامت کمک می‌کند مشخص کند کودک کدام نوبت‌ها را دریافت کرده و آیا نیاز به پیگیری یا برنامه جبرانی دارد. این موضوع به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که خانواده محل سکونت خود را تغییر می‌دهد یا کودک به مرکز بهداشتی دیگری مراجعه می‌کند.
والدین بهتر است پس از هر نوبت، ثبت اطلاعات را بررسی کنند و تاریخ مراجعه بعدی را در تقویم شخصی یا تلفن همراه یادداشت کنند. در صورت مشاهده اختلاف میان اطلاعات کارت و پرونده مرکز سلامت، موضوع باید همان زمان پیگیری شود.
پیش از مراجعه برای واکسن ۱۲ ماهگی نیز همراه داشتن کارت، اطلاع از واکنش‌های قبلی کودک و ارائه فهرست داروهای مصرفی در صورت وجود، به ارزیابی دقیق‌تر کمک می‌کند. برنامه واکسیناسیون ممکن است با توجه به دستورالعمل‌های جدید به‌روزرسانی شود؛ بنابراین مرجع نهایی برای تعیین نوبت‌های موردنیاز، برنامه رسمی کشوری و نظر کادر بهداشتی مسئول واکسیناسیون کودک است.
هنوز نظری ثبت نشده است.